Täpati 28 no Hiaai/Tetepa 2025.
Te
hanahana taata te ènemi mämü o te faa-roo
Mau
taiòraa.
Taramo146
1 E haamaitaì i te Fatu. A haamaitaì i te Fatu, e ta ù
värua.
2 E haamaitaì au i te Fatu, òi vai aè to ù ora ; e
himene au i ta ù Atua, òi vai aè au nei.
3 Èi aha e tiàturi i te hui-arii, e te taata atoà,
aita hoì o na e ora.
4 Te reva nei hoì to na värua, te hoì nei o ia i to na
ra repo, mou roa atu ra ta na i ôpua i taua mahana ra.
5 E ao to na tei te Atua o Iatöpa te
täuturu ia na, e tei to na Atua, tei i te Fatu to na tiàturiraa.
6 O tei hämani i te mau raì e te fenua, te tai e te
mau mea atoà i roto ra ; o tei haapaò i te parau-mau na na e a muri noa atu.
7 O tei faatià mai i te feiä i hämani-ìno-hia, e ua
horoà mai i te mäa na tei poìa ra. O te Fatu tei tätara i tei täpeàhia ra,
8 o te Fatu tei faaàraàra i te mata o tei matapö
ra, o te Fatu tei faatià i të faahaèhaahia ra, o te Fatu tei hinaaro
i te feiä parau-tià ra.
9 Te faaora nei te Fatu i te mau taata èê ra, te
täuturu nei ò ia i te ôtare e te vahine ìvi ra âreà te haereà o te paieti-òre
ra, e huri-ê-hia ia.
10 E vai arii mai ä te Fatu e a muri noa atu. O
to Atua, e Tiona, e tae noa atu i te mau uì atoà ra. Hareruia.
Heuraa
Manaò
Te
Taramo 146 o te hoê ia himene ârue-raa o te ìriti i te ânaì-raa o na taramo
hopeà e pae (146 e tae i te 150), tei ômua-hia e tei faa-oti-hia na roto i te
Hareruia. Te faataa ê ra te reira i te paruparu o te taata i te haapaò maitaì
mure òre o te Atua.
Teie
te hoê tuatapapa-raa faa-naho-hia, ma te haamatara i te hoê ìrava faufaa rahi :
Faa-naho-raa
e te tere-raa o te Taramo 146
Piiraa
tätaì tahi no te ârue-raa (ìrava 1 e te 2) Ua fafau te päpaì taramo i te ârue i
te Fatu i roto i to na ora-raa taatoà.
Te
faito o te oraraa : è ère te ârue-raa i te tahi taime, o te ärataì-raa rä o te
ora-raa taatoà. Faa-ära-raa no nià i te tiàturi-raa i te taata (ìrava 3 e te 4)
Èita e tià i te mau tamaiti hui arii e te mau taata mana ia faaora : e faaea to
rätou aho, e mou ta rätou mau ôpuaraa. I ô nei, te faa-ìte-hia ra te taata mai
te hoê taata täôtià-hia, tähuti òre, èita e horoà mai i te faa-ora-raa mure
òre. Te haa-maitaì-raa e te tiàturi-raa i te Atua (ìrava 5) " E ao to tei
te Atua o Iatöpa èi täuturu no na, o tei tiàturi i to na ra Atua ia Iehova
" O teie ìrava te niu o te taramo : te pätoì nei te reira i te teòteò o te
taata i te paari o te Atua.
Hohoà
o te Atua haapaò maitaì e te parau-tià (ìrava 6 e tae i te 9) Tei hämani i te
raì, te fenua e te miti. Paruru i te feia haavïhia, faa-àmu i tei poìa, faaora
i te feia i täpeà-hia. O tei faa-àraàra i te mata o te matapö, o tei faateitei
i tei piò i raro, o tei aroha i te feia parau-tià, o te paruru i te taata ê, o
te turu i te ôtare e te vahine ïvi. Te òhipa päpü nei te Atua i roto i te àamu
e i roto i te ora-raa o te feia paruparu roa aè.
Tïtauraa
: te faa-tere-raa mure òre o te Atua (ìrava 10) « Te faa-tere nei Iehova e a
muri noa atu, e to Atua, e Tiona, i tera tau e tera tau » E hope roa te ârueraa
na roto i te haa-päpü-raa i te mana arii mure òre o te Atua i roto i te ao
taatoà nei.
Irava
tumu o te ìrava 5 ia : 5 E ao to na
tei te Atua o Iatöpa te täuturu ia na, e tei to na Atua, tei i te Fatu to
na tiàturiraa.
Te
turäma ra te reira i te poroì : àita te ìno òre mau e te òaòa mau e ìte-hia i
roto i te taata, i roto rä i te Atua haapaò maitaì, te hämani e tei faaora. E
haa-maitaì-raa teie no te faa-ìte i ta Ietu Aò-raa i nià i te mouà : ua täai-hia
te òaòa i te tiàturi-raa i nià i te Atua.
Te
mau faa-itoito-raa no te fëruri-raa
Te
mau manaò no te fëruri-raa e te haapiiraa Faaäu : ua täôtià-hia te taata → e mea mure òre e te haapaò
maitaì te Atua.
Täipe
: te matapö, te mau àuri, te feia haa-vï-hia e faa-hohoà atoà ra i te mau
mea i te pae värua o te taata ta te Atua i haere mai e faa-hoì mai.
Nünaa
: te tïtau manihini nei teie taramo i te hoê tiàturi-raa âmui, èi-aha noa te
taata tätaì tahi, no nià ia Tiona. Te parau ra te mau taata tätara e te mau
òhipa a te Atua (te faa-àra-raa i te mata o te matapö, te faa-tiàmä-raa i te
mau tïtï) ua tupu ia i roto ia Ietu i te faa-ìte-raa a te Ruta èv. Pene 4 ìrava
18 e te 19. 18«Tei nià
iho ia ù te Värua o te Fatu, ò ia i faa-tähinu mai ia ù èi poro haere i te
parau maitaì i te taata rii, ua tono mai ò ia ia ù èi faaora i te feiä âau òto,
èi poro haere i te ora no te tïtï, e ia hiò faa-hou te matapö, e èi tuu hoì i te
feiä i paruparu, 19 èi poro haere i te mätahiti e ìte-hia mai ai e te Fatu ra.»
Amota
6.1-7
I te taiàta
o te mau arataì
1 E pohe to
tei pärahi noa i Tiona ra, tei tiàturi i te mouà i Tämäria ra ; o tei maìrihia
i te iòa o te feiä rarahi o te fenua ra ; te haere nei te ùtuafare o Ìteraèra i
reira.
2 E haere atu òutou i Taräne, e hiò ; e mai reira hoì
a haere tià atu ai i Hamata rahi ra : e haere hoì i raro i Tata o te Firiteti :
te hau ra änei ia i teie nei mau pätireia ? E te rahi ra änei to rätou ôtià i
to òutou ra ôtià.
3 E pohe to te feiä i tute ê atu i te mahana ìno ra, o
tei tïtau i te pärahiraa o te rave ûàna ra :
4 o tei taòto i nià i te roì-tena, a tïtoo ai ia rätou
iho i nià i te roì-hopohopoi ra ; o tei àmu i te fanauà no roto i te nana ra, e
te täfa no roto i te faaàmuraa ra ;
5 o tei pehe i te òto o te näpara, e mai ia Tävita ua
ìmi i te mau mea faaòtohia ra no rätou iho ;
6 o tei täuà rahi ia inu i te uaina, e ua faa-tävai ia
rätou iho i te monoì maitaì ra ; àita rä i roto i te pohe o Iotëfa.
Heuraa
Manaò
Teie
te hoê tuatapapa-raa no te Àmota pene 6 i te 1 e tae i te 7, âpee-hia e te hoê
ìrava tumu. Te paraparau nei te perofeta Àmota i ô nei i te mau faa-tere teitei no Ìteraèra i te
mau pätireia no àpatoèrau e no Iuta pätireia no àpatoà, ma te faa-hapa i to
ratou täuà òre
i te oraraa faaroo i te Atua, ta rätou taoà rahi, e to rätou täuà òre i te ìno i te pae no te
ora-raa e i te pae vaamataèinaa o te nünaa. Teie mau ìrava o te piti ia o te àti
i faa-ìte-hia e Àmota, i muri aè i te pene 5.
Ìrava
i muri aè i te ìrava.1 – « E àti to te feia faa-tere i Tiona... » Te ìmi nei
Àmota i te feia faa-tere e te mau taata tuiroo o te manaò nei e àita to rätou e
tià-raa pöritita e te faaroo. Te faa-òhipa nei rätou i to rätou mau haa-maitaì-raa
i te pae värua e i te pae pöritita, ma te haa-moè e, e höpoià atoà teie mau haa-maitaì-raa.
Ìrava
2 – « A haere na Taräne... na Hamata rahi... na Tata i o te Firiteti ... « Te haa-manaò nei te perofeta i te mau
òire puai tei topa noa atu to rätou hanahana.
Poroì
: Mai te mea e, e haa-vä-hia rätou, èita ia o Ìteraèra e haa-pae-hia.
Ìrava
3 – « Te manaò nei òutou e i ta òutou e faa-taime i te mahana o te àti...» Te
manaò nei rätou e ta rätou e faa-taime i te haa-vä-raa, te ra rä, na ta rätou
parau-tià òre e te haa-vï-raa ûàna e haa-vitiviti i te reira.
Ìrava
4 e tae i te 6 – Faa-taa-raa no te taoà tumu e te tauà òre, Te mau roì tena, te
mau tämaa-raa, te ùpaùpa, te uaina monamona, te mau hinu taoà rahi... Te pee
nei rätou i te hiroà tumu a Tavita te pehe, no to rätou iho òaòa-raa, èi aha rä
no te hanahana o te Atua.
O
rätou te feia mätamua o te hopoi-tïtï-hia. E hope täùe ta rätou mau himene e ta
rätou mau ôroà : èita e tià e àpe i te haa-vä-raa a te Atua.
Te
mau parau tumu :
Te
päruru-raa hape : te tiàturi-raa i nià i te mau haa-maitaì-raa i te pae faaroo
aore ra i te pae pöritita èi aha rä i nià i te Atua.
Te
fänaò-raa pipiri/nounou : te ora-raa ma te òre e täuà i te mäuiui o vëtahi ê.
Haa-vä-raa
päpü : Èita te Atua e faa-tià i te parau-tià òre e te teòteò, noa atu i roto pü
i to Na nünaa mäìti-hia.
Ìrava
tumu ìrava 1 – 1 E pohe to
tei pärahi noa i Tiona ra, tei tiàturi i te mouà i Tämäria ra ; o tei maìrihia
i te iòa o te feiä rarahi o te fenua ra ; te haere nei te ùtuafare o Ìteraèra i
reira.
E
àti to tei hau i Tiona, e tei hau i nià i te mouà ra i Tämaria... Te tïtau nei
teie ìrava i te faa-ära-raa tumu : E ärataì te mauruüru i te pae värua e te
teòteò i te haa-vä-raa.
Faa-òhipa-raa
i teie mahana : Te ani manihini nei teie ìrava ia tätou ia hiòpoà e, àita anei
tätou e täuà ra i te mau hinaaro o vëtahi ê e i te reo o te Atua no to tätou
fänaòraa i te pae mäteria e aore rä, i te pae o te faaroo. Te faaìte ra te
tuatapapa-raa e e faa-ineine te ruperupe aita e parau-tià i te hià-raa.
Àmota
pene 6 ìrava 1 e tae i te 7 Hohoà : Te mau hohoà e te auraa
|
Mau hohoà a Àmota |
Tumu |
Au-raa faaroo |
|
Roì tena |
Mau
täuihaa nehenehe faa-taa-hia no te feia moni |
Teòteò ìmi
te maitaì i nià i te tua o te nünaa |
|
Mau
tämaa-raa faa-hiahia e te poupou |
Mäa maitaì
e te pou òre |
Ài aru i te
mäa ma te haa-paò-òre i mua i te mau hinaaro o te nünaa |
|
Mau ùpaùpa mai ta Tavita |
Te
mau pehe e te mau òhipa àravihi no te faa-navenave-raa ia na iho |
Te
räve-raa hape i te mau horoà a te Atua no na iho èi aha rä no te hanahana
Atua |
|
Àuà
uaina |
Te rahi o
te inu |
Te
taèro àva, te horo-raa i te mea mau, te pätoì-raa i te ìte i te mau fifi i te
pae faaroo. |
|
Inu hoo rahi |
Te
mau faa-noànoà maitätaì |
Te
teòteò, te haa-mori-raa i te hohoà, te täuà òre i te mäuiui o te nünaa |
|
Àita
i òto i te haa-mou-raa-hia o Iotëfa |
Te aroha òre i te nünaa |
Âau teòteò àita e aroha e here i te nünaa |
|
Faa-ära-raa i te hopoi-tïtï-raa |
Te
tiàväru-raa na mua roa i te feia faa-tere. |
Haa-vä-raa e te hopeà-raa no te ora-raa poupou e te
fänaò. |
Nahea
ia faa-hohoà i te reira : A tuu i te mau hohoà (roì, uaina, pehe...) i roto i
te hoê haa-menemene-raa àti aè i te ìrava tumu Àmota pene 6 ìrava 1 i ropü. A
päpaì i te mau teà e faa-ìte ra i to rätou au-raa pae värua tei päpaì-hia ma te
märamarama. E tano atu ai ia ta tätou e peni i te mau teà i te ùteùte no te
faa-hohoà i te faa-ära-raa no te haa-vä-raa.
«
Aue to te feia au maitaì... » – Ia riro anaè te hanahana èi here-pata.
Täpaò
ia faaära i te fifi o te mauruüru òre i te pae no te faa-roo e te fänaò-raa
pipiri, e no te tïtau i te hoê ora-raa ära, te aroha e te parau-tià. Te fifi o
te päruru-raa haa-vare (ìrava1 e te 2) Te manaò nei te feia teitei no Tiona e
no Tämaria e, èita rätou e täpeà-hia.
Faa-hohoà-raa
: Faaäuraa i te mau òire rarahi i topa mai ia Taräne... ia Hamata rahi... ia
Tata i o te Firiteti.
Tïtauraa
: Èita ta tätou mau haa-maitaì-raa i te pae faaroo aore ra i te pae mäteria e
päruru ia tätou i te haa-vä-raa mai te peu e mea ateä roa to tätou âau i te
Atua.
Te
manaò haa-vare no te faa-taime i te haa-vä-raa (ìrava 3)
Hiòraa
: Te manaò nei rätou e, te türaì nei rätou i « te mahana àti » te ra rä, te ora
nei rätou i roto i te parau-tià òre.
Parau
mau : E huti mai te hara ma te òre e fäì i te haa-vä-raa hau aè i te täpeà i te
reira.
Faa-òhipa-raa
: Èi aha e ànoì i te faa-òromaì o te Atua e te ère-raa i te haa-vä-raa.
Te
taoà pipiri, te tauà òre e te haa-paò-òre (ìrava 4 e tae i te 6)
Hiòraa
: Te mau roì tena, te mau tämaa-raa, te ùpaùpa, te uaina, te mau hinu taoà
rahi...
Te
au-raa i te pae faaroo : Te ìmiraa i te navenave no na iho.
Te
au-raa pae faaroo : Te ìmiraa i te navenave no na iho ma te òre e tauà i te
taata (« te ôfati-raa ia Iotëfa »).
Faa-òhipa-raa
: Te pii nei te Atua ia tätou ia faa-òhipa i ta tätou mau raveà no te tävini, èi
aha rä no te faa-taa ê ia tätou iho i roto i te tämahanahana-raa.
Te
haa-vä-raa èita e tià ia àpe (ìrava 7)
Hiòraa
: Te taata mätamua i roto i te tämahanahana-raa, o te taata mätamua ia i roto i
te hopoi-ê-raa.
Parau
mau : E taata parau-tià te Atua e te pae tahi òre, e tae noa atu i nià i to Na
nünaa mäìtihia.
Ìmi-raa
räveà : E faa-ineine te tämahanahana-raa àita e parau tià no te hiàraa.
Irava
tumu : « E àti to tei pärahi hau i Tiona, e tei hau i nià i te mouà ra i
Tämaria... (Àmota pene 6 ìrava 1)
Te
mau raveà :
A
hiò i ta tätou mau fä mätamua : Mea au anei i to tätou fänaò-raa i te òhipa a
te Atua ?
A
faatupu i te aroha : A haa-paò maitaì i te mau " ôfati-raa " i roto i
te mau mea e haaàti ra ia tätou (te mäuiui, te parau-tià òre, te àmahamaha-raa.
A
ora ma te ära : A haa-manaò e è ère te ruperupe i te pae mäteria i te hoê täpaò
o te haa-maitaì-raa a te Atua.
Te
poroì a Àmota o te hoê ia piiraa ia matara mai i rapae i te manaò ìno òre e ia
ora i te hoê faa-roo itoito, te parau-tià e te aroha. È ère te tämahanahana-raa
i te mea ìno, e riro rä te reira èi marei ia òre tätou ia täuà i te Atua e ia
vëtahi ê.
1Timôteo
6.11-16
Te mau
pöroìraa hopeà
11 Âreà òe, e te taata o te Atua na, e maùe ê òe i te
reira, e tapi rä i te parau-tià, i te paieti, i te faaroo, i te hinaaro, i te
faaòromaì, e te marü.
12 Rohi hua
òe i te rohiraa maitaì ra i te faa-roo ; e haru i te ora mure òre, i parauhia
ai hoì òe na, e ua fäì hoì i te fäì-raa parau maitaì i mua i te aro o te ìte e
rave rahi ra.
13 Te tuu
atu nei au i te parau ia òe i mua i te aro o te Atua o tei faaora i te mau mea
atoà nei, e to te Metia ra o to Ietu, o tei fäì i te fäìraa parau maitaì i te
aro o Ponotio Pirato ra ;
14 e e tämau
mäite òe i taua parau nei, èi aha èi vähi ìno, èi aha èi hapa, e tae noa atu i
te färaa mai o to tätou Fatu o Ietu Metia ra :
15 o ta na e
faaìte mai ia tae i to na ra tau, ta tei Maitaì e tei ia na anaè te Mana ra, o
te Arii o te hui-arii, e te Fatu o te mau fatu ra ;
16 tei ia na
anaè te pohe òre, e te pärahi ra hoì i roto i te märamarama taeà-òre-hia e te
taata atoà ; o tei òre roa i hiòhia e te taata atoà, e èita roa hoì e tià ia
hiò. Èi ia na te tura e te hau e a muri noa atu. Âmene.
Heuraa
Manaò
Teie
te hoê tuatapapa-raa no te 1 Timôteo pene 6 i te mau ìrava 11 e tae i te 16, âpee-hia
e te ìrava tumu.
Ua
päpaì o Pauro ia Timôteo, te hoê tià faa-tere âpï o te ètärëtia, no te faa-itoito
ia na ia faa-ätea ê mai i te mau òrometua haa-vare e te nounou mäteria (ìrava 3
e tae i te 10) e ia ora hope roa i to na tïtau-raa-hia i te pae faaroo.
E
aò-raa hanahana teie ìrava, mai te hoê « èuhe » i mua i te Atua e i te Metia.
Tuatapapa-raa
i te tuhaa1. Te tiàraa taata e te pii-raa o te tävini a te Atua (ìrava 11) « O
òe rä, e te taata no te Atua... » : Te hoê parau varavara roa i roto i te Faa-äu-raa
Âpï, o te haa-päpü ra i te tura e te òhipa a Timôteo.
E
piti òhipa :
Horo
ê : te mau hinaaro, te here i te moni, te ta tämaì-raa (i te faa-ìte-raa a te
mau ìrava 3 e tae i te 10).
A
ìmi : e ono faufaa — te parau-tià, te paieti, te faaroo, te here, te faa-òromaì,
te marü — no te faa-ìte i te huru o te Metia. Te àro-raa pae värua (ìrava12) «
A àro i te àro-raa maitaì o te faa-roo » : te hoê hohoà no te hoê àro-raa e
aore rä, no te nuu, o te tïtau i te haa-vï-raa e te faa-òromaì ». A täpeà i te
ora mure òre » : èi-aha noa a muri aè, ua haa-mata aè na rä.
«
A täpeà i te ora mure òre » : èi aha noa no ànanahi, ua haamata aè na rä na roto
i te pii-raa a te Atua. « Fäì-raa nehenehe roa » : pënei aè te faa-ìte-raa i te
faaroo o Timôteo i roto i to na päpetito-raa e aore rä, to na faa-töroà-raa.
Te
faa-naho-raa hanahana (ìrava 13 e te 14) Ua tuu Pauro ia Timôteo i mua i te
Atua (puna o te ora) e i mua i te Metia (tei faa-ìte i mua ia Pirato). " A
haapaò i te faa-ue-raa " : a ora e a haa-pii i te Èvaneria ma te fati òre,
e tae noa atu i te hoì-raa mai o Ietu Metia.
Te
ôrama a te Atua mana (ìrava 15 e te 16)
Te
faa-taa-hia ra te Atua mai teie te huru : Arii anaè, Arii o te mau arii, Fatu o
te mau fatu. Tähuti òre anaè, e pärahi ra i roto i te märamarama èita e haa-fatata
atu. Te faa-teitei nei teie hiòraa i te hiòraa : Ua riro te tävini-raa a
Timôteo èi tuhaa no te ôpua-raa mure òre a te Atua. Ìrava tumu, te ìrava 12 Rohi hua òe i te rohi-raa maitaì
ra i te faa-roo ; e haru i te ora mure òre, i parau-hia ai hoì òe na, e ua fäì
hoì i te fäì-raa parau maitaì i mua i te aro o te ìte e rave rahi ra. « A rave i te tö-raa maitaì o te
faa-roo, a täpeà i te ora mure òre, i parau-hia ai òe, e no reira òe i fäì ai i
mua i te aro o te mau ìte e rave rahi ».
Te
tiàraa o te faa-òhipa-raa : A haa-manaò e, no ô mai to tätou pii-raa-hia i te
Atua ra, mai te mau tane e te mau vahine.
Aò
: A faa-ruè i te mea viivii e a tapi ma te itoito i te mau huru maitätaì Marü
Metia.
Te
tuutuu òre : A täpeà maite e tae noa atu i te hopeà, ma te türaì-hia e te
hanahana e te mana arii o te Atua.
Hiòraa
ätea : A tävini ma te mata tià i nià i te mure òre, èi-aha rä i nià i te mau
àpi o te fenua nei.
Ruta
èv 16.19-31
Te taata
taoà rahi e o Rätaro
19 «I pärahi na te hoê taata taoà rahi, e àhu ùra e te
àhu maitaì ta na e àhu, e àmuraa mäa rahi nehenehe ta na i te mau mahana atoà.
20 E te hoê
taata taoà òre hoì o Rätaro te iòa, i vai-iho-hia i to na ra ùputa, ua àti roa
i te maì.
21 Ua ani
atu ra i te huà rii mäa i maìri no nià i te àmuraa mäa a taua taata taoà ra : e
ua haere mai ra te mau ùrï ua mitimiti i te mau maì no na ra.
22 E pohe
iho ra taua taata taoà òre ra, hopoi-hia atu ra ò ia e te mau merahi i nià roa
iho i te ôuma o Âperahäma. E pohe iho ra hoì taua taata taoà rahi ra, e tänu-hia
iho ra.
23 E àti atu
ra ò ia i te mäuiui rahi i häte, ua nänä aè ra i ta na mata i nià, ìte atu ra
ia Âperahäma i te ätea ê, e ia Rätaro i nià iho i to na ôuma.
24 Ua pii
atu ra ò ia, nä ô atu ra : «E päìno, e Âperahäma e, e aroha mai òe ia ù, e tono
mai òe ia Rätaro ia uhi ò ia i ta na àuru rima i te pape, ei faa-toètoè i ta ù
arero nei ; ua àti roa vau i te mäuiui rahi i teie nei auahi ura.»
25 Ua parau
mai ra Âperahäma : «E ta ù tamaiti, a haamanaò na, e maitaì to òe i to oraraa
ra, e e ìno hoì to Rätaro. I teie nei rä, ua faa-î-hia ò ia i te òaòa, e ua àti
òe i te mäuiui rahi.
26 E e ärea
rahi hoì tei tuu-hia i röpü ia tätou, e òre to ô nei e tae atu io òutou na ia
haere atu ; e òre atoà to ô na e tae mai i ô nei io mätou nei.»
27 Ua parau
atu ra ò ia : Teie maori ta ù parau ia òe, e päìno : E tono òe ia na i te fare
o ta ù metua ra ;
28 toopae
hoì o ù taeaè, e aò atu ò ia ia rätou, o te tae atoà mai rätou i roto i teie
vähi mäuiui rahi.
29 Ua parau
mai ra Âperahäma ia na : «Tei ia rätou Möte e te mau perofeta, a faaroo rätou i
te reira.»
30 Ua parau
atu ra ò ia : «Èi aha, e päìno, e Âperahäma, ia haere atu rä te hoê taata ia
rätou mai te pohe atu, e tätarahapa ia rätou.»
31 Ua parau
mai ra ò ia : Ia òre rätou ia faaroo ia Möte e te mau perofeta ra, tià noa ä te
hoê taata mai te pohe atu, e òre ä rätou e faa-roo i te aò.
Heuraa Manaò
Teie
te hoê tuatapapa-raa no te Ruta èv. Pene 16 i te mau ìrava 19 e tae i te 31
—
te àamu o te taata taoà rahi e o Rätaro
—
e tae noa atu i te hoê ìrava faufaa o te haapoto ra i te au-raa mau o teie mau
parau.
Ua
paraparau Ietu i te mau Färitea, tei vahavaha i ta na mau haa-pii-raa no nià i
te faa-òhipa-raa i te taoà. Te faa-hohoà nei teie parapore i te taa-ê-raa i
roto pü i te ora-raa tähuti nei e te ora-raa mure òre, e te faa-ära nei ò ia no
nià i te manaò haa-vare e, ua riro te ruperupe mäteria èi täpaò no te färii
maitaì a te Atua.
Tïtauraa
a te parapore
Te
taata taoà rahi : àhu-hia i te väreàu/àhu pü e te vavai maitaì, te ora ra i
roto i te mau mea moni o te mau mahana atoà, àita rä e täuà ra i te àti i te
pae o to na ùputa.
Rätaro
: te hoê taata täparu tei î i te pepe, te tärava ra i te ùputa o te taata taoà
rahi, ma te tiaì i te mau huàhuà rii maa e topa mai nià mai i ta na àmu-raa
maa. To na hoa o te ùri ia tei ìte i te maì o Rätaro ta na räveà no te täuturu
te mitimiti-raa ia i te mau vahi tütuà o to na hoa.
I
muri aè i te pohe-raa : Ua âfaì-hia o Rätaro « i nià i te ôuma o Àperahama »
(te hoê täpaò no te tämahanahana-raa e te hoê-raa e te Atua), areà te taata
taoà rahi ra, tei roto ia ò ia i te mau haa-mäuiui-raa o Häte te vahi o te
pohe.
Ua
pähono atu o Àperahama e ua nävaì te Ture e te mau perofeta.
Te
pähono ra o Àperahama e ua nävaì noa te Ture e te mau perofeta èi faa-ära-raa e
èita atoà te hoê taata e faa-tià-hia mai e töno-hia i te feia e pätoì i te
faaroo.
Te
mau haa-pii-raa tumu :
Te
täui-raa o te mau huru ora-raa : èita te huru o te fenua nei e faa-taa i te
hopeà-raa mure òre. Höpoià : te taoà rahi o te hoê ia haa-pütu-raa tei
höroà-hia mai e te Atua no te tävini, èi-aha rä no te täpeà-hia i roto i te haa-paò-raa
ia na iho.
Te
rü-raa o te tatarahapa : Ua nävaì te heheu-raa a te Atua (te mau päpaì-raa moà)
no te ärataì i te faa-roo e te haa-paò.
Èita
e täui i muri aè i te pohe : na te faa-oti-raa e räve-hia i roto i teie ora-raa.
Ìrava
tumu Ruta èv. Pene 16 ìrava 31 Ua parau mai ra ò ia : Ia òre rätou ia faa-roo ia Möte e te mau perofeta
ra, tià noa ä te hoê taata mai te pohe atu, e òre ä rätou e faa-roo i te aò. Òia hoì, Ia òre rätou ia faa-roo
ia Mote e i te mau perofeta ra, e òre atoà rätou e tià ia tià faa-hou mai te
pohe mai.
Te
tïtau nei teie ìrava i te poroì : àita te faa-roo i nià i te mau täpaò faa-hiahia,
i nià rä i te färii-raa haèhaa i te Parau a te Atua.
Èi
faa-itoito-raa, è ère te ôuma o Àperahama i te hoê vahi fenua, e hohoà puai rä
: te färii-raa mahanahana e te tura tei faa-herehere-hia no te feia parau-tià i
roto i te ora-raa a muri aè, èi täpaò no te hoê-raa e te Atua e te tämahanahana-raa
mure òre.
Teie
ìrava o te pähono-raa hopeà ia a Àperahama i te taata taoà rahi, o tei ani ia
töno-hia mai te hoê taata pohe no te faa-ära i to na mau taeaè. Te haa-päpü ra
o Àperahama e ua nävaì noa te faa-ìte-raa i höroà-hia aè na o Mote e te mau
perofeta. Èita atoà te hoê temeio mai te tià-faahou-raa e haa-päpü i te manaò o
te feia e pätoì ra i te faa-roo.
Te
pätoì-raa i teie parau, o te pätoì-raa ia i te märamarama tei püpü aè na hia
mai. Te haa-manaò ra te tià-faahou-raa i te Metia iho. Te faa-ìte ätea ra teie
ìrava i te pätoì-raa ta Ietu e faa-ruru, i muri aè atoà i to na iho
tià-faahou-raa. Te âau o te taata e ètaèta na roto i te teòteò, te âuhune e
aore rä, te tauà òre, e tae roa atu i te taime àita ò ia e ìte faa-hou ra i te
mau täpaò o te Atua. Te tïtau manihini nei teie ìrava ia tätou i te hoê faa-färiu-raa
i roto ia tätou, èi aha i niu-hia i nià i te mau mea maere no rapae mai, i nià
rä i te faa-roo-raa hohonu i te Parau. Te haamanaò mai nei te reira ia tätou e,
èita te faa-roo e tupu mai na roto i te mau mea faa-hiahia, na roto rä i te
haa-paò-maitaì i te mea tei heheu-hia mai.
E
tano tätou e faa-hohoà i teie ìrava i roto i te hoê hohoà päpaì :
I
te pae âui : Mose e te mau perofeta e täpeà ra i te mau ôtaro.
I
ropü : te hoê ôpani täpiri-hia, èi täpaò no te âau piri o te taata taoà rahi.
I
te pae âtau : Rätaro i roto i te märamarama, e te Metia tei tià-faa-hou mai,
àita te feia e färiu ê atu.
1.
Mote : te Ture i heheu-hia O Mote te perofeta mätamua e te ìriti ture no te
nünaa Hepera. Te faa-hohoà ra ò ia i te Tora päpaìhia, òia hoì, na puta mätamua
e pae o te Pîpîria.
Te
mau täpaò e tuàti :
Te
mau papa ôfaì : te ture a te Atua nänaò-hia.
Te
tïtau-raa : te heheu-raa ura e te haamou òre.
Ètoto
: te faa-tiàmä-raa o te nünaa, te hoê hohoà no te mätara-raa i te hara.
Te
tumu o te Ture :
Tënete
: te tumu o te ao nei e te fäfauraa.
Ètoto
: faa-tiàmä-raa i faufaa-hia i Tinai.
Revitito
: te mau ture e te mau ôroà.
Te
mau nümera : te òvere e te mau tämata-raa.
Teuteronomi
: haa-poto-raa e piiraa ia haa-paò.
No
reira, o Mote te ärai i roto pü i te Atua e te nünaa, te taata o te faatae i te
Parau e o te ärataì i te fenua i parau-hia ra.
2.
Te mau perofeta : te reo o te Atua i roto i te àamu
O
te mau perofeta (Ìtaia, Ieremia, Ètetiera, Àmota, e te tahi atu ä) te mau tiaì
o te fäfau-raa. Àita rätou e hämani i te hoê Ture âpï, e haa-manaò rä rätou, e
faa-tïtïàifaro rä.
Te
mau täpaò töhu : Te pü : pii-raa ia òhipa.
Te
mau täpaò töhu : Te pü : te hoê pii-raa ia vai ära. Te auahi : te tämä-raa e te
haa-vä-raa. Te vine : te hoê hohoà no te mau taata here-hia e te haa-paò òre
râ.
Ta
tätou òhipa : Te faa-hapa-raa i te parau tià òre e te haa-mori-raa ìtoro. No te
tïtau i te faa-färiu-raa o te âau. No te faa-ìte i te tae-raa mai o te Metia. O
rätou te mau reo rohi-pehe e te puai o te ìriti i te hinaaro o te Atua i roto i
te mau òhipa i tupu i roto i te àamu.
3.
Âmui-âmui-hia : te Parau i horoà-aè-na-hia i roto i te Ruta èv. Pene 16 ìrava
31, " Mote e te mau perofeta " o te täatoà-raa ia o te mau päpaì-raa
moà ta te feia e faa-roo ra i färii.
E
räveà teie no te parau e : tei reira aè na te mau mea atoà no te tiàturi, no te
märamarama e no te faa-färiu.
Taiò-raa
feruri : E nävaì noa te Parau a te Atua, e tïtau rä te reira i te faa-roo-raa
itoito e te hoê âau mähorahora. Te pätoì-raa i te faa-roo ia Mote e i te mau perofeta,
o te pätoìraa ia i te paari o te Atua, noa atu e e ìte-hia mai te mau täpaò
faahiahia.
E
täno tätou e faa-hohoà i teie òhipa i roto e toru hohoà : Mose e te mau papa ture, te uru àihere e ura ra, e te
nünaa.
Ua
färiu te mau perofeta e te mau ôtaro, te auahi e te hohoà mata i nià i te raì.
Te hoê âau piri i te märamarama, ia au i te Ruta èv. Pene 16 ìrava 31.
Heuraa Ìrava
Taramo 146, 5 E ao to na tei te Atua o Iatöpa te
täuturu ia na, e tei to na Atua, tei i te Fatu to na tiàturiraa.
Àmota 6, 1 E pohe to tei pärahi noa i Tiona
ra, tei tiàturi i te mouà i Tämäria ra ; o tei maìrihia i te iòa o te feiä
rarahi o te fenua ra ; te haere nei te ùtuafare o Ìteraèra i reira.
1Timoteo 6, 12 Rohi hua òe i te rohiraa maitaì
ra i te faa-roo ; e haru i te ora mure òre, i parau-hia ai hoì òe na, e ua fäì
hoì i te fäì-raa parau maitaì i mua i te aro o te ìte e rave rahi ra.
Ruta èv. 16,
31 Ua parau
mai ra ò ia : Ia òre rätou ia faaroo ia Möte e te mau perofeta ra, tià noa ä te
hoê taata mai te pohe atu, e òre ä rätou e faaroo i te aò.
Faaitoitoraa
Tumu
parau i ôpua-hia : Ia
mau päpü i roto i te faa-roo, noa atu te teòteò, te tauà òre, e te tiàturi òre.
Taiò-raa
i te päpaì-raa Taramo 146 ìrava 5 : Ua färiu ê päatoà ; ua riro rätou èi taata
ìno ; aore roa e taata e rave i te maitaì, àita hoê aè.
Àmota
pene 6 ìrava 1 : E àti to te feia hau i Tiona, e to tei tiàturi i te mouà ra o
Tämaria... »
1
Timôteo pene 6 ìrava 12 : A rohi i te rohi-raa maitaì i te faa-roo ra ; a täpeà
i te ora mure òre...
Ruta
èv. Pene 16 ìrava 31 : Ia òre rätou ia faa-roo ia Mote e te mau perofeta ra, e
òre atoà rätou e ìte ia tià mai te hoê taata mai te pohe mai ra.
Hohoà
no te aòraa.
Te
hiò-raa a te Atua no nià i te taata nei Taramo 146 ìrava 5 Te parau nei Tavita,
faa-üru-hia e te Värua, e ua hara te mau taata atoà. Te haamanaò mai nei teie
ìrava ia tätou e, àita e taata parau-tià ia na iho. E haa-mata te faa-roo marü
metia na roto i te färii-raa i to tätou hinaaro i te faa-ora-raa.
Faa-òhipa-raa
: Èi aha e faaäu ia òutou iho ia vëtahi ê, a faito rä ia òutou iho i nià i te
moà-raa o te Atua.
Te
fifi o te mauruüru òre i te pae värua Àmota pene 6 ìrava 1 Ua faa-hapa o Àmota
i te reira...
Te
faa-hapa ra o Àmota i te feia e ora ra i roto i te hoê manaò ìno òre e te haavare.
Ua manaò o Ìteraèra e o Iuta e èita rätou e au i te täpeà-hia no ta rätou mau
höpoià i te pae faa-roo e i te pae pöritita. I teie mahana, e ära ia tätou ia
topa i roto i te hoê ä here-pata : te manaò-raa e, ua nävaì to tätou tià-raa
mero i roto i te Ètärëtia e aore rä, ta tätou mau òhipa maitaì.
Faa-òhipa-raa
: E faa-ìte-hia te faa-roo ora na roto i te haa-paò e te ära, èi aha na roto i
te teòteò e aore rä, te tauà òre.
Te
pii-raa i te àro-raa pae värua 1 Timôteo pene 6 ìrava 12 Te faa-itoito nei
Pauro ia Timôteo ia àro i te tamaì maitaì o te faaroo. È ère teie àro-raa i nià
i te taata, i nià rä i te hara, te feàa e te mau puai värua o te tiàporo.
Te
ani nei ò ia ia haru i te ora mure òre : ia ora i teie nei ma te hiò-raa no te ao
mure òre.
Faa-òhipa-raa
: E tïtau te faa-roo i te haa-vï-raa, te täpeà-maite-raa e te itoito.
Te
faufaa rahi o te Parau a te Atua Ruta èv. Pene 16 ìrava 31 Te faa-ìte ra Ietu,
i roto i te parapore o te taata taoà rahi e o Rätaro, e ua nävaì te Parau no te
tiàturi-raa. Èi ta atoà te hoê temeio faa-hiahia mau e haa-päpü ra i te hoê âau
ètaèta.
Faa-òhipa-raa
: Èi aha e tiaì i te mau täpaò taa ê no te haapaò i te Atua ; Mea märamarama aè
na ta na Parau e te puai e täuturu ia tätou.
Tïtauraa
: Ua riro teie mau ìrava e maha èi poroì päpü maitaì : E feia hara anaè tätou
Taramo 146 ìrava 5. E mea atäta te tämahanahana-raa pae värua Àmota pene 6
ìrava 1. Te faa-roo o te hoê ia àro-raa e tià ia àro i te mau mahana atoà 1
Timôteo pene 6 ìrava 12. O te Parau a te Atua to tätou niu Ruta èv. Pene 16
ìrava 31.
Piiraa
: Èi-aha tätou e faaea noa i roto i te manaò haa-varevare o te vai-òre-raa i te
pae faa-roo. E mata na tätou i te ìte i to tätou hinaaro i te Metia, ia rave i
te àro-raa o te faa-roo, e ia ora i te mau mahana atoà ma te tiàturi i nià i te
Parau, no te mea na te reira e ärataì ia tätou i te ora mure òre.
Tumu
parau : A
ära mai, a rohi i te tö-raa maitaì o te faaroo.
Poroì
:
E
mea märamarama maitaì te Parau a te Atua : Ua hara te mau taata atoà Taramo 146
: 5 aore roa e taata e parau tià ia
rätou anaè iho. E àti to te feia e faaea ra i roto i te hoê tämahanahana-raa i
te pae värua haavare Àmota pene 6 ìrava 1— e puai mai te ènemi ia taòto tätou.
A àro i te àro-raa maitaì o te faaroo 1 Timôteo pene 6 ìrava 1 — ua haruhia te
ora mure òre ma te manaò päpü. Ua nävaì te Parau Ruta èv. Pene 16 ìrava 31 —
mai te mea e, èita tätou e tiàturi i te mea ta te Atua i parau aè na, àita e
temeio e täui i to tätou âau.
Pii-raa
: Èi aha e pärahi noa ma te faaea noa i roto i te manaò haa-varevare o te ìno òre
i te pae faa-roo. A färii i te hinaaro i te Metia. A tià i nià, a rave i te
rima o te faa-roo i nià, e a haere i te mau mahana atoà ma te tiàturi i nià i
te Parau Atua. Na te reira e ärataì ia tätou i te ora mure òre.
E
te mau taeaè e te mau tuahine, mai te mea e, i teie mahana ua haere mai te Atua
no te hiòpoà i to tätou âau, e ìte anei ò Ia i te hoê faaroo ora... e aore rä,
te hoê tämahanahana-raa o te faa-taòto ia tätou. E pii òiòi te reira, e ia
faa-òre ûàna i te fifi i roto pü i te faaroo e te mauruüru noa, e e faa-ineine
i te feia e faa-roo ra ia färii i te poroì Atua.
Teie
e toru atu ä parau taa ê, e mea taa ê rii te taì-raa reo tätaì-tahi ia tià ia tätou
e mäìti i te parau e tano maitaì i to tätou huru e te feia e faaroo ra ia tätou
:
Te
fifi rahi roa aè no to tätou faaroo, è ère ia i te hämani-ìno-raa... te tämahanahana-raa
rä o te faa-taòto ia tätou. E tià ia tätou e òhipa ra i roto i te Ètärëtia... e
ia faa-ätea ê rä i te âau o te Atua. Mai te mea e, àita to tätou faa-roo e
türaì faa-hou ia tätou ia àro, pënei aè te haamata ra te reira i te morohi i
tätou mau faa-tävaimanino-raa.
Pehepehe.
Te
ènemi mämü noa
I
roto i te hau auro o te mau mahana vero òre,
E
taòto te tià-turi-raa, ma te täpeà-hia e to na mau upoo-tià-raa.
Àita
e roimata faa-hou, àita e turi i piò,
Ua
pohe te auahi... ma te taì òre.
Àita
e fifi ìte-hia, àita e täìri-raa,
E
raau taèro monamona rä, e mea taere i te faa-ìte.
Te
muhumuhu ra te au A faaea mai, e mea maitaì te mau mea atoà...
E
e mohimohi te faa-roo,
Te
tahi täahi-raa i muri i te tahi, mai roto mai i to tätou rima.
Te
ra rä, te täpuni noa ra te ènemi, ma te täpuni i roto i te marumaru,
Te
hiò nei ò ia i te âau e taòto ra i roto i te nähoà taata.
È
ère na te hamani-ìno-raa e haa-paruparu i te faèhau,
O
te haa-moè-raa rä i te tamaì, e te òhipa òre e täpeà ia na i reira.
A
ära mai, e te faèhau A haru i ta òutou òè,
Te
ora nei te Parau, e mea tià ia faa-òhipa-hia.
E
mea maitaì aè hoì te âau ura i roto i te auahi,
I
te âau mahanahana e te taòto o te moè i to na värua.
Teraì òr. Faatura.
