Tāpati 2 no Teeri/Novema 2025.
ÔROÀ REFOROMĀTIO
Te Atua tei pii
e tei tāui.
Mau Taiòraa
Taramo
145
1Taramo haamaitaì na Tāvita.
Ârefa
E faateitei
ä vau ia òe, e taù Atua, e te Arii, e haamaitaì ā vau i to òe ra iòa e a muri
noa atu.
Pëta
2 E haamaitaì ā vau ia òe i te mau
mahana atoà nei, e ârue au i to iòa e a muri noa atu.
Tïmera
3 E rahi te Fatu, e ia
haamaitaì-rahi-hia, oia ā ia, e òre to na rahi e ìte ā ia ìmi.
Täreta
4 Te mau uì atoà tē faarahi i ta òe
òhipa, e e faaìte hoì i ta òe ra òhipa mana.
Hë
5 E parau vau i te tura e te hanahana
o to òe ra mana, e te mau rāveà taa ê na òe ra.
Vāu
6 E parau rātou i te mana o ta e ra
mau rāveà mataù, e e faaìte hoì au i to òe ra mana.
Täina
7 E parau ā rātou i te manaòraa o to
òe ra maitaì rahi, e himene hua hoì i ta òe ra parau-tià.
Hëta
8 E hämani maitaì e te aroha to te Fatu, e òre e riri vave, e te
faaherehere rahi.
Tēta
9 Hämani maitaì to te Fatu i te
taata atoà, e te vai ra to na aroha faaherehere rahi i nià i to na atoà ra mau
òhipa.
Iöta
10 E ârue anaè ta òe atoà ra mau
òhipa ia òe, e te Fatu, e na to mau tāvini moà e haamaitaì ia òe.
Tāfa
11 E parau rätou i te hanahana o to
òe ra pātireia, e faatià noa hoì i ta òe ra mau räveà püai.
Rämeta
12 I te faaìteraa i te tamarii a te
taata nei i to na ra mana, e te hanahana e te manaò to na ra pātireia.
Mena
13 O to òe ra pātireia, e pātireia
mure òre ia, e to òe ra mana, e tae ia i te mau uì atoà ra.
Nuna
13 bis(E Atua mau te Atua e te
haavare òre i roto i ta na mau òhipa.)
Tāmeha
14 Te mau ra te Fatu i te feiā
e hià ra, e ua faatià i te feiä e piò i raro ra.
Ôina
15 Te hiò nei te mata o te mau mea
atoà nei ia òe, e te horoà mai ra òe i te māa na rātou i te tau mau.
Pë
16 Te heheu nei òe i to rima, e te
haamāha nei i te hiaai o te mau mea ora atoà nei.
Tati
17 E parau-tià ta te Fatu i ta
na atoà ra mau haereà, e te hāmani maitaì i ta na atoà ra mau òhipa.
Tofa
18 Te fätata mai ra te Fatu i
te feiä e tiàoro atu ia na, i te feiā atoà i tiàoro atu ia na mā te haavare
òre.
Reta
19 E faatià ò ia i te hinaaro o te
feiā i mataù ia na, e faaroo mai o ia i ta rātou tiàoro, e e faaora hoì ia rātou.
Tina
20 Te tiaì nei te Fatu i te
feiā i hinaaro ia na, âreà te feiā paieti-òre ra, e haamouhia ia e ana.
Tāu
21 E parau ta ù vaha mā te ârue i te
Fatu, e ia haamaitaì te taata atoà i to na ra iòa moà e a muri noa atu.
Heuraa Manaò
Tei te tahi
tatararaa i nià i teie parau no te Taramo 145.
Te hoê ia tuatapaparaa
no te haafatata i te mau parau e faahitihia ra e te âpeeraa i te mau manaò e au
i te hoê tatararaa o te mau ìrava e te ìrava tumu.
1. Te mau ìrava
e te faanahoraa, Na Tavita teie taramo e o te hopeà ia o te mau taramo ärataìhia
e te piapa Hepera : e haamata te ìrava tātaìtahi na roto i te hoê reta o te
piapa Hepera.
Ua fatata
roa i te hope : e ua riro te ìrava 13 èi "piti" no te reta ע (ayin).
Ua faataahia i roto i te mau himene ârueraa, te faateitei nei te reira i te mau
huru hanahana e te faahanahana nei i te faatereraa mure òre a te Atua.
2. Ärataìraa
e te haereraa i mua Ìrava 1 e te 2 : Fafauraa a te taata iho ia ârue i te Atua
i te mau mahana atoà.
Ìrava 3 e
tae i te 7 : Te faatupuraa i te mau tumu no te ârueraa – te rahi, te mau òhipa
faahiahia, e te mana.
Ìrava 8 e
tae i te 14 : Täpura no te mau huru o te Atua – te aroha, te haapaò maitaì, te
parau-tià, te parururaa.
Te mau ìrava
15 e tae i te 21 : Te haapaòraa a te Atua i te feia paruparu e te haapāpūraa i
te faatereraa o to Na pātireia.
3. Te mau
tumu e te parau tumu Te ârueraa i te mau mahana atoà Te rahi faito òre o te
Atua Te aroha e te haapaò maitaì na roto i te mau uì Te faanahoraa e te
parururaa a te Atua Te äupururaa i te feia haèhaa. Te haapäpüraa i te
faatereraa mure òre a te Fatu
4. Te mau
raveà päpaìraa faahiahia : te tereraa o te hiòraa e te tämau âau òhie aè no te
papa haamori. Te faahiti-faahou-raa (« e a muri noa atu ») : haapäpüraa i nià i
te mure òre o te ârueraa. Te pātoìraa i roto pü i te mana riàrià e te maitaì o
te aroha.
Faahohoàraa
pāpū (rima mahora, taoà rahi) no te faahohoà i te täuturu a te Atua.
5. Te tahi ìrava
te riro èi täviri te ìrava 8 ia 8 E hāmani
maitaì e te aroha to te Fatu, e òre e riri vave, e te faaherehere rahi. Òia e aroha rahi to te Fatu, e te here
nui, e te òre e riri vave, e te maitaì rahi. Te haamau nei te reira i te
faaìteraa i te huru haapaò maitaì o te Atua i roto i te tumu mau o te taramo. E
tuàtiraa i nià i te Ètoto pene 34 i te ìrava 6 e te 7 (faaìteraa i te iòa o te
Atua) : te heheu taa ê nei te Fatu ia Na iho na roto i to Na aroha. A
faaâifaitö i roto pū i te parau-tià riàrià e te maitaì rahi o te Atua.
6.
E aroha rahi to Iehova, e te aroha noa ra, e te òre e riri vave, e te maitaì
rahi ". Te faaìte mai nei teie ìrava i te âau Metua o te Atua :
Aroha
: E fārii maitaì ò Ia i to tātou mau paruparu ma te haavā òre
Aroha
: Te faaìte nei ò Ia i to tātou māuiui e to tātou òto
Te
taere i te riri : Te horoà nei ò ia ia tātou i te taime no te tāui
Rahi
o te maitaì : E ôpere noa o Ia i ta Na mau haamaitaìraa
Teie
mau parau tātaìtahi e riro mai èi aho i roto i te feruri-maite-raa e te muhu òre.
A
ani manihini i te mau taata atoà ia faatumu i nià i te hoê taò tumu, ia huti i
te aho a feruri ai i nià i te reira, e i muri iho ia muhumuhu i te hoê pure no
te taata iho tei tuàtihia i nià i teie aroha hanahana.
Te
mau manaò tāuturu no te hoê haapiiraa pupu :
Taiòraa
âmui : E taiò puai te taata tātaìtahi i te hoê ìrava, e i muri iho, e māmū noa.
Tāipe
: A pāpaì i te hoê tumu raau e te mau aa no te aroha e te here, te hoê tumu no
te faaòromaì, e te mau hotu no te maitaì.
Pehepehe
ei reo Māòhi : pāpaì i te mau ìrava na roto i te reo Māòhi no te haapāpū i te
huru e maha no te haapuai i te niu o te hiroà tumu.
Taime
no te ìteraa pāpū : a ani manihini i te mau piahi ia faaìte mai i te hoê taime
a ìte ai rātou i teie taere hanahana i te ìria. No te haere atu ā i mua, ta te
hoê taata e faaāu i teie hohoà o te Fatu i te faaìteraa i to na iòa i roto i te
Ètoto 34:6–7, e tuatapapa i te taò Hepera rahûm no te " aroha ", e aore
râ, e hāmani i te hoê hohoà tei faatumuhia i nià i te mau taò aroha, here,
faaòromaì, e te maitaì.
7. Te mau
faaòhiparaa no te haapiiraa e no te feruri-maite-raa A hämani i te hoê hohoà
piapa i reira te reta tätaìtahi e tuàtihia ai i te hoê taò tumu no roto mai i
te taramo. A pūpū i te hoê feruriraa ārataìhia e tei faatumuhia i nià i te
ìrava 8, ma te ārataìhia e te māmuraa e te taiòraa pupu.
A hāmani i
te hoê tāpura faaāuraa i roto pū i te 'riri marū' e te 'hāmani maitaì rahi no
te haapāpū i te hepohepo hanahana. A pāpaì i te hoê pehepehe èi reo Māòhi o te
faaìte ra i te mau tiàraa hanahana o te Atua e o te faaitoito ra i te niu o te
hiroà.
Ìtaia 45, 22-24
22
E hiò mai òutou
ia ù ia ora, e te mau hopeà mai o te fenua ra ; o vau hoì te Atua, e àita ā
atu.
23 Te nāô mai ra te
Fatu, Ua tapu vau ia ù iho ; ua reva te parau mau no roto i to ù nei
vaha ; te parau ia e òre e faaòrehia ra : e piò te mau turi atoà i raro i mua
ia ù ; e tapu hoì te vaha atoà i te Atua, i te nā-ô-raa e, Tei i te Fatu anaè ra te parau-tià e te pūai no ù.
24 E tae anaè mai rātou ia na, e e
haamā te feiā atoà i riri mai ia na ra ;
Heuraa Manaò
E
puai rahi to te Ìtaia pene 45 i te mau ìrava 22 e tae i te 24 : e ìriti te
reira i te hoê hiòraa no te faaoraraa no te haere i rapae ia Ìteraèra no te
paraparau i te mau nünaa atoà.
Teie
te hoê manaò no te tahi tatararaa i faanahohia, ma te haamatara i te ìrava
faufaa.
Päpaìraa
no te Ìtaia pene 45 i te ma ìrava 22 e tae i te 24
Ìrava
22 : « E fāriu mai òutou ia ù nei, e ora òutou, e te mau hopeà atoà o te fenua
nei. O vau hoì te Atua, e àita atu ».
Ìrava
23 : « Te tapu nei au ia ù iho... E piò te mau turi atoà i mua ia ù, e tapu te
mau arero atoà ia ù ».
Ìrava
24 : « Tei roto anaè i te Fatu te taata e parau ai ia ù e, tei reira te
parau-tià e te puai ».
Tuatapaparaa
i te mau ìrava
Ìrava
22 – Te piiraa : A fāriu mai ia ù nei (e aore rā, ia faaorahia òutou ia au i te
tahi mau ìritiraa).
Te
feia tei fārii : èi aha noa o Ìteraèra, te mau hopea atoa rä o te ao nei te
mätararaa o te mau veà tono e te mau perofeta.
Tuatapaparaa
i te pae o te faaroo : haapäpüraa i te Atua hoê anaè O vau te Atua, àita e Atua
ê atu.
Te
faufaa o te haapiiraa : ua riro teie ìrava èi niu no te ìrava, no te mea te
tītau ra te reira i te pūpūraa no te faaoraraa na te ao atoà nei.
Ìrava
23 – Te tapuraa a te Atua tei tapu nei ia Na iho i te mana hope roa e te òre e
faaòrehia. E piò te mau turi atoà i raro i te hohoà o te haamoriraa e te āuraroraa
na te ao atoà nei ia au i te faaìteraa a te Firipi pene 2 ìrava 10 i reira
Pauro e faahiti ai i teie ìrava no nià i te Metia. E tapu te mau arero atoà i
te fāìraa i mua i te taata e i te ao atoà nei i te mana arii o te Atua.
Ìrava
24 – Te fāìraa i te faaroo : Te färiiraa e, tei roto i te Atua anaè te
parau-tià e te puai. Te âanoraa te faaìteraa : faaoraraa e te haapāpūraa i te
puai o te tiàmāraa.
Te
faito âmui : te fāìraa hara na roto i te parau e parau te hoê taata te hoê
poroì âmui.
Te
tahi ìrava tumu te ìrava 22, 22 E hiò mai òutou ia
ù ia ora, e te mau hopeà mai o te fenua ra ; o vau hoì te Atua, e àita ā atu. Òia
hoì E fāriu mai ia ù nei, e ia ora òutou, e te mau hopeà atoà o te fenua nei No
te aha ? Tei roto i te piiraa âfaro. E
haamau te reira i te tuàtiraa i roto pū i te faafāriuraa (« fāriuraa ») e te
faaoraraa. Te haamau nei te reira i te niu no te poroì töhu na te ao atoà nei.
Te faahitihia ra te reira i roto i te parau no te mau marü metia mai te hoê pāpaì
a te mau veà tono.
Te
mau reni e tià ia fērurihia
Pae
vārua : è ère te faaoraraa i te hoê upootiàraa, o te hoê rā ìritiraa i te tiàturi
i te Atua ia faaorahia òutou.
Nūnaa
: te tītau nei teie ìrava ia na nià i te mau ôtià o te nūnaa, te hiroà tumu, e
aore rā, te faaroo no te ìte i te tumu hoê roa o te ora.
Te
pehepehe : e hohoà o te fāriuraa e faahohoàhia ra i roto i te hoê hohoà mai te
hoê haamenemeneraa i reira te mau nūnaa atoà e putuputu ai i te hoê pū māramarama
i te Atua.
Faaāuraa
: tuàti i te Firipi pene 2 i te ìrava 10 e te 11 te tupuraa o te Metia, 10 ia tuu te
mau turi atoà i raro, to te raì, to nià i te fenua e to raro aè i te fenua, i
te iòa o Ietu ra ; 11e ia fāì te mau vaha atoà, e o Ietu Metia te Fatu, e
hanahana atu te Atua Metua ra.
Te
tahi tumu parau o te Ìtaia pene 45 ìrava 22 e tae i te 24 Te faaoraraa e te mana arii ôtahi o te Atua.
Te
tupuraa o te tumu parau o te ao nei : e tae noa atu i te hopeà o te mau fenua
nei àita te faaoraraa i faahereherehia no Ìteraèra anaè, ua püpühia rā i te mau
nünaa atoà.
Faafāriuraa
: A fāriu mai ia ù E tātau te faaoraraa i te hoê tāuiraa no te hoìraa mai, te
hoê ārataìraa hinaaro-mau-hia e Atua. Te haamoriraa na te ao atoà nei : E piò
te mau turi atoà i raro e tapu te mau arero atoà i te fāì i te mana moà na te
ao atoà nei.
Parau-tià
e te puai : O te Atua anaè te puna no te faatiàraa e te mana no te ora.
E
tià e tātarahia te parau tumu Hoê Atua, puna no te faaoraraa no te mau nūnaa
atoà, e aore râ : Te piiraa tumu no te faafāriuraa e te fāriiraa i te mana arii
o te Atua.
2 Tētāronia
1,11-2, 1-2
11-12
11
I pure ai hoì mātou
ia òutou aore i faaea, ia faaāu to tātou Atua ia òutou i taua parauraa nei, e
ia faatupu hua ò ia i te hämani maitaì o to na ra maitaì, e te òhipa ra o te
faaroo mā te pūai.
12 Ia haamaitaìhia te iòa o to tātou
Fatu ra o Ietu Metia ia òutou, e o òutou hoì ia haamaitaìhia ia na, i te aroha
mau o to tātou Atua, o te Fatu ra o Ietu Metia.
2, 1-2
Te taata ìno
1 Te hinaaro nei rā mātou, e te mau
taeaè, i te parau i te taeraa mai o to tātou Fatu o Ietu Metia ra, e to tātou
haaputuputuraa i pīhaì iho ia na ra,
2 ia òre to
òutou âau ia âueue vave, ia òre ia hitimaùe, i te hoê vārua atu, e te parau, e
te reta, mai te mea e no ô nei atu ia mātou nei, e mai te mea hoì e ua fātata
roa te mahana o te Metia ra.
Heuraa Manaò.
Ua
pāpaì o Pauro i to Tētāronia no te faaitoito ia rātou i roto i to rātou faaroo.
Te faaruru nei rātou i te hamani-ìno-raa e te àrepurepuraa i te pae vārua no
nià i te mau parau no nià i te taeraa mai o te mahana o te Fatu.
Te
ôpuaraa a te âpotetoro : Faaitoito ia rātou ia tāmau noa i roto i te māuiui.
Faatītīàifaroraa i te mau taa-òre-raa i te pae no te tau hopeà. Ia faatāno i to
rātou tiàturiraa i te hanahana no a muri aè i roto i te Metia.
2
Tētāronia pene 1 ìrava 11 e te 12 :
Te
pure a Pauro : Te pure nei o Pauro ia faariro te Atua i te feiā faaroo èi
mau taata tiàmā. Te ani nei ò ia i te Atua ia faatupu i roto ia rätou i te mau
ôpuaraa maitaì atoà e te mau òhipa atoà o te faaroo.
Ôpuaraa
: ia faahanahanahia te iòa o Ietu i roto ia rātou, e ia rātou i roto ia na, mai
te aroha o te Atua.
I
ô nei, te faaìtehia ra te oraraa marū metia mai te hoê hoêraa : E òhipa te
Atua, âreà te feiā faaroo ra, e rave âmui ia na roto i te faaroo e te òhipa.
2.
2 Tētāronia pene 2 e na ìrava 1 e te 2 :
Te
faaāraraa : Te paraparau nei o Pauro i te tumu parau o te mahana o te
Fatu. Te aò nei ò ia i to Tētāronia èi aha e àueue e aore rä, e haapeàpeà i te
mau parau, no roto mai anei te reira i te vārua, te parau, e aore rā, te hoê
rata tei faahitihia e te mau âpotetoro.
Te
fifi : te hoê faaāraraa haavare o te faaātea ê i te āraraa e te hau o roto.
Te
haamanaò ra o Pauro e àita te tiàturiraa Marū Metia mau i niuhia i nià i te
manaò nounou, i nià rā i te haapaò maitaì o te Atua e te parau mau i faataehia
e te mau âpotetoro.
Te
ìrava i manaòhia mai o tei riro èi tāviri te ìrava 11 I pure ai hoì mātou ia òutou aore i faaea, ia faaāu to tātou Atua ia
òutou i taua parauraa nei, e ia faatupu hua ò ia i te hāmani maitaì o to na ra
maitaì, e te òhipa ra o te faaroo mā te püai. Òia hoì, e teie nei, te pure
tuutuu òre nei mātou ia òutou, ia tiàmā to tātou Atua ia òutou no ta Na piiraa,
e ia faatupu i ta òutou mau ôpuaraa maitaì atoà, e te mau òhipa atoà i
faauruhia e to òutou faaroo, i to Na ra mana.
E
mea faufaa roa teie ìrava no te mea : E faatuàti te reira i te piiraa marū
metia i te piiraa a te Atua i te oraraa pāpū o te faaroo e te maitaì. Te faaìte
ra te reira e o te puai o te Atua te puai e tūraì ra i te tuutuu òre.
Te
faataa ra te reira i te taa-ê-raa i te 2 Tētāronia pene 2 ìrava 1 e te 2 : èi aha
e haapeàpeà i te mau parau, e tià i te feia faaroo ia tiàturi i nià i te pure,
te haapaò maitaì e te òhipa a te Atua.
Te
pure nei o Pauro ia tāmau noa rātou i te ora i te faaroo i roto i te âmuiraa.
Te
faito itoito : è ère te tōroà i te mea taa òre ; e faaìtehia te reira na roto i
te mau òhipa hamani maitaì. E tià i te tiaìraa i te mahana o te Fatu ia vai hau
e te tiàturi, èi aha e haapeàpeàhia e te manaò.
Parau
tumu i ôpuahia " Te tià-pāpū-raa i
roto i te piiraa a te Atua, ma te òre e haapeàpeà i te mau parau haavare "
1.
Ômuaraa
Te
ora ra to Tētāronia i roto i te hāmani-ìno-raa e te pāpū òre. Ua pure o Pauro
no rātou e ua faaāra ia rātou i te mau parau no nià i te mahana o te Fatu. Te
ani manihini nei te pāpaìraa ia tātou ia vai âueue òre, te tiàturi, e te itoito
i roto i te faaroo, noa atu te mau faaheporaa no rapae mai.
2.
Te faariro nei te Atua i ta Na mau tamarii èi mea tiàmä no ta rātou mau piiraa
e e haapuai ia rātou i roto i te parau mau, ia òre rātou ia âueue i te mau fifi
e aore rā, i te mau haapiiraa hape.
3.
Te tupuraa i roto i na tuhaa e toru
A.
Te piiraa a te Atua o te hoê īa piiraa ia ora ma te tiàmā 2 Tētāronia pene 1
ìrava 11 Te òhipa nei te Atua i roto ia tātou no te faatupu i te mau òhipa no
te faaroo e te maitaì. È ère noa te piiraa marū metia i te hoê tiaìraa no a
muri aè, o te hoê rā oraraa tei tāui e haamata i teie nei.
E.
Te hanahana o te Metia o te fā ia o to tātou haereà 2 Tētāronia pene 1 ìrava 12
E tià i te iòa o Ietu ia faahanahanahia i roto ia tātou. O te aroha o te Atua
te tumu no teie tāuiraa. Te àueue òre i
mua i te mau parau e te mau àrepurepuraa 2 Tētāronia pene
1 e te 2 Èi aha e âueue i te mau parau faaāraraa maere aore ra te mau haapiiraa
hape. Ua niuhia te tiàturiraa mau i nià i te haapaò maitaì o te Atua, èi aha rä
i nia i te manaò o te taata.
Ruta èv 19,1-10.
Ietu e o Tātāio
1 E Tomo atu ra Ietu i Ierito haere
atu ra nā roto.
2 E ìnaha, tei
reira te hoê taata o Tātāio te iòa, e taata taoà e e feiä òhi tute rahi hoì.
3 Te hinaaro
ra ò ia i te hiò ia Ietu ia ìte i te huru ; e aita aè ra ò ia i ìte, i te rahi
o te taata, e taata poto hoì ò ia.
4 Horo atu
ra ò ia nä mua, paìùma atu ra i nià i te hoê tütämino e hiò ia na ; te nā reira
mai ra hoì ò ia i te haere.
5 E tae mai
ra Ietu i taua vāhi ra, ua hiò aè ra ò ia i nià, ìte atu ra ia na, e ua parau
atu ra ia na :
«E Tātāio, a
pou mai i tēnā na, èi to fare ra hoì au pārahi ai âùa nei.
6 Ua pou òiòi mai ra ò ia i raro,
ìte maitaì mai ra ia na mā te òaòa.
7 E ìte aè
ra taua feiā rahi atoà ra, ua ôhumu iho ra, nā ô aè ra : «Te haere atu ra ò ia
èi manihini na te taata rave hara.
8 Ua tià noa mai ra Tātāio i mua i
te aro o Ietu, nā ô mai ra : «Ìnaha, e te Fatu, e horoà vau i te âfa i ta ù nei
taoà na te taata rii, e i hāmani ìno na vau i te tahi taata atu i te hoê mea īti
aè, ia taìmaha ia ta ù e faahoì atu nana.
9 Ua nā ô aè
ra Ietu ia na : «Ua tae mai te ora i teie nei fare i teie nei mahana, e tamaiti
atoà hoì ò ia na Âperahāma.
10 I haere mai nei hoì te Tamaiti a
te taata nei e ìmi i tei moè ra e faaora.
Heuraa Manaò.
Teie
te hoê manaò no nià i te Ruta èv. Pene 19 i te mau ìrava 1 e tae i te 10 te
parau no Tātāio e te hoê ìrava tumu :
Vahi nohoraa : Ierito, te hoê
òire ruperupe, i reira atoà te ûànaraa te teimaha o te mau tute e te täpihooraa
teie te huru faanahoraa i te tau o Ietu.
Taata tumu : Tātāio, raatira
terōna, taoà rahi, vahavahahia rā e to na nūnaa.
Òhipa : Ua ìmi o Tātāio
ia ìte ia Ietu, ua paiùma i nià i te hoê tumu tūtāmino. Ua parau atu ra Ietu ia
na ma to na iòa e ua māìti o Ietu e faaea i to na fare.
Te manaò : Te faahapa ra
te nāhoà taata, ua tāui rā o Tātāio na roto i te faaìteraa i te faahoìraa e te
ôpereraa ma te âau tae.
Tïtauraa : Ua parau Ietu
e, ua tae mai te ora i teie fare, no te mea ua haere mai te Tamaiti a te taata
nei e ìmi e e faaora i tei moè ra.
Ìrava
tumu i manaòhia mai te ìrava 10 ia, 10 I haere mai nei hoì te Tamaiti a
te taata nei e ìmi i tei moè ra e faaora. I haere mai nei hoì te Tamaiti a
te taata nei e ìmi e e faaora i tei moè ra.
Te tumu o te
parau :
Te faaìte ra o Ietu i ta na òhipa no te faaoraraa na te ao atoà nei, tei hau
atu i te mau haavāraa a te taata e tae noa atu i te feia ta te totaiete e pätoì
nei.
Te
mau täpaò haamauruüruraa te ìmiraa o Tātāio i te mea naìnaì, te ra rā, e mea
rahi roa atu ra to na hinaaro ia ìte ia Ietu. Te hoê hohoà no te hoê taata, noa
atu to na mau ôtià e to na oraraa i mūtaa iho ra, te ìmi mau nei ò ia i te māramarama.
Te hiòraa e te
piiraa a Ietu : Ua
hiò Ietu i nià, ua pii ia Tātāio i to na iòa, e ua ani manihini ia Na iho ia
haere i to na fare. Te faaìte ra te reira e e haamata te faaoraraa na roto i te
hoê fārereiraa i te taata iho ma te au piri roa.
Te
tāuiraa i roto ia Tātāio, mai te haaputuraa i te faahoìraa, mai te pipiri i te
ôpereraa. E faaìtehia te faafāriuraa mau na roto i te mau òhipa pāpū no te
parau-tià e te aroha.
Te haama e te
aroha.
Te faahapa nei
te nāhoà taata :
Ua haere ò ia e pārahi i te fare o te taata hara. Tera rā, ua faaìte mai o Ietu
e, àita te aroha e haapae i te hoê noa aè taata ; e tāui te reira i te
feruriraa o te taata.
Faaòhiparaa no
teie mahana.
No te Ètārētia : ia fārii ma te
haavā òre, e tae noa atu i te feia ta te vaamataèinaa e manaò nei e, ua moè.
No te mau taata
atoà :
ia ìte e, ua piihia tātou e Ietu ma to tātou iòa e te hinaaro nei ò Ia ia pārahi
i roto i to tātou oraraa.
No te nūnaa : ia ora i te hoê
faaroo o te faaìtehia na roto i te parau-tià, te ôpereraa, e te faahauraa.
E
rave rahi mau parau tumu e tià ia faatumuhia i roto i te Ruta èv. Pene 19 i te
mau ìrava 1 e tae i te 10 Teie te tahi mau manaò täuturu o te riro èi ärataìraa
no te hoê aòraa :
Te mau parau e
tià ia rave :
Te hoê fārereiraa
tei tāui :
Te ìmi nei o Tātāio ia ìte ia Ietu, tera rā, o Ietu te haere mai ia na ra. Parau tumu : E tāui te fārereiraa i te Metia i te hoê oraraa.
Aroha manaò-òre-hia : Ua māìti o Ietu
i te tomo i roto i te fare o te hoê taata hara vahavahahia.
Parau tumu : Ua
hau aè te aroha o te Atua i ta tātou mau haavāraa taata.
Te faaoraraa e
faaìtehia na roto i te mau òhipa : E faaìtehia te faafāriuraa o Tātāio na
roto i te faahoìraa e te ôpereraa.
Tumu parau : E ìtehia
te faaroo mau i roto i te parau-tià e te âau hōroà.
Te òhipa a Ietu
:
I haere mai hoì te Tamaiti a te taata nei e ìmi e e faaora i tei moè ra.
Tumu parau : Ua
haere mai o Ietu no tei tuuhia i rapae, tei moè, tei moèhia.
Hiòraa no te
parau tumu :
Ia tomo mai Ietu i roto i te hoê oraraa,
e hopoi mai ò Ia i te faaoraraa e te tāuiraa ìte-mata-hia. E aore rā, òia atoà : E tae noa atu te
aroha o te Atua i te feia ta te ao e pātoì nei.
Tumu hoê
roa :
1. Te ìmiraa a
Tātāio : Te hoê hinaaro rahi aè i te mau haafifiraa noa atu to na faito naìnaì
e to na tiàraa taata hara, te ìmi nei o Tātāio ia ìte ia Ietu.
Faaòhiparaa : Te ìte nei e te
faatura nei te Atua i te mau hinaaro huna o to tātou âau.
2. Te hiòraa a Ietu
: Te hoê piiraa no te taata iho e te maere. Ua faaea o Ietu, ua hiò i nià, ua
pii ia Tātāio i to na iòa, e ua ani manihini ia na iho ia haere i to na fare.
E
haamata te faaoraraa na roto i te hoê fārereiraa manaò-òre-hia.
Faaòhiparaa : Ua ìte Ietu ia
tātou i to tātou iòa e te hinaaro nei ò Ia ia pārahi i roto i to tātou oraraa,
noa atu ta tātou mau hape, ia tatarahapa ra.
3. Te tāuiraa o
Tātāio : Mai te î i te parau-tià te faafāriuraa ìte-mata-hia : faahoìraa, e te
ôpereraa, o te tāuiraa rahi te reria o te oraraa. È ère te faaoraraa i te hoê
noa parau, o te hoê rā oraraa âpī o te faaìtehia na roto i te mau òhipa.
Tītauraa : E faaìtehia te
faaroo mau na roto i te parau-tià, te âau hōroà, e te faahoìraa.
Faaitoitoraa : Te faahohoàhia
nei o Tātāio i te tere o te feia faaroo atoà : te hinaaro–te färereiraa–te täuiraa.
Piiraa : Te tāmau noa nei Ietu i teie mahana i te ìmi
e i te faaora i te feiā e tiàturi nei e, ua moè rātou.
Heuraa Ìrava.
-Taramo 145, 8 E hāmani maitaì e te aroha to te Fatu, e
òre e riri vave, e te faaherehere rahi.
Ìtaia 45, 22 E hiò mai òutou ia ù ia ora, e te mau hopeà mai o te
fenua ra ; o vau hoì te Atua, e àita ā atu.
2 Tētāronia
1, 11 I pure ai hoì mātou ia òutou aore i faaea, ia faaāu
to tātou Atua ia òutou i taua parauraa nei, e ia faatupu hua ò ia i te hāmani maitaì o to na ra maitaì, e te
òhipa ra o te faaroo mā te pūai.
Ruta èv. 19, 10 I haere mai nei hoì te Tamaiti a te
taata nei e ìmi i tei moè ra e faaora.
Faaitoitoraa.
Ua
niuhia te reira i nià i te hoê tuàtiraa : te aroha o te Atua o te pii, o te
faaora e o te tāui. Teie te hoê parau poroì tei faanahohia e te hoê tumu parau,
te hoê ômuaraa, te hoê faatupuraa e te hoê faaotiraa, o ta tātou e tià e faatāno
no ta tātou pupu e aore rā, no ta tātou tāuturu :
Parau tumu :
Te Atua tei î i
te aroha :
Te pii nei ò ia, te faaora nei ò ia, te tāui nei.
Ômuaraa.
Te
faaìte mai nei teie mau ìrava ia tātou i te hoê Atua î i te aroha, o te òre e
fāriu ê i te nūnaa tei moè, tei moèhia, o te toro rā i te rima i te mau taata
atoà.
Ia
âmuihia, te faataa nei teie mau ìrava e maha i te hoê èà : E aroha e here to te
Atua, e pii ò Ia i te mau nūnaa atoà, e faaora ò Ia ia Ietu Metia, e e faatià ò
Ia ia tātou ia ora no Na.
Taramo
145 ìrava 8 : E hamani maitaì to Iehova e te aroha rahi, e te faaòromaì rahi i
te riri.
Te
haamataraa : È ère te Atua i te òhipa ma te ètaèta, ma te aroha ra e te
faaòromaì rā. Te pii nei te Atua i te mau nūnaa atoà ia fāriu ia Na ra.
Ìtaia
pene 45 ìrava 22 : E fāriu mai òutou ia ù nei, e ia ora, e te mau hopeà atoà o
te fenua nei. Na te ao atoà nei te piiraa : àita e taata e tuuhia i rapae i
teie tītauraa. Te faaora nei te Atua na roto ia Ietu Metia
Ruta
èv. Pene 19 ìrava 10 : I haere mai hoì te Tamaiti a te taata nei e ìmi e e
faaora i tei moè ra. Ua faatupuhia te piiraa i roto ia Ietu, o te haere mai e
fārerei i tei moè. E tāui te Atua e e faatià i te taata ia ora no Na.
2
Tētāronia pene 1 ìrava 11 : Te pure nei Pauro ia faariro te Atua ia òutou èi
mea au no ta na ra piiraa, e ia faatupu ò ia i te mau ôpuaraa maitaì atoà o to
na ra maitaì i to na ra mana. È ère te faaoraraa i te faaòreraa hara noa, o te
hoê rā tāuiraa òhipa na roto i te mana o te Atua.
Te
faaìte mai nei teie mau ìrava ia tätou i te hoê òhipa hanahana : Te here nei te
Atua i te ta Na e pii, e faaora ò Ia, e tāui ò Ia i te reira.
E
aniraa manihini ia pāhono i ta Na piiraa, ia fārii i te faaoraraa i roto ia Ietu
Metia, e ia haere i te mau mahana atoà i roto i te hoê oraraa tei faaāpīhia e
to Na mana.
Reforomatio e
aore rā, Faatītīàifaro.
Te
mana ia tupu i te Reforomatio na roto i te peàpeà no nià i te mau peu e te mana
o te Ètārētia Tātorita i te 16 raa o te tēnetere, te hooraa i te mau faaòreraa
hara e te manaò e, te faaātea ê ra te taata i te mau tumu o te Marū Metia ; Ua
tupu teie mau faahaparaa i roto i te hoê oraraa vaamataèinaa, pōritita, e te taère
maitaì no te tāuiraa.
Te
òhipa i tupu i te 31 no àtopa 1517, ua faaìte o Maratino Rutero, te hoê òrometua
haapii i Wittenberg, i mua i te taata i te hoê tāpura e 95 manaò o te faahapa
na mua roa i te raveraa i te mau faaòreraa hara e te tahi mau hamani-ìno-raa a
te ètārētia ; Ia au i te tūtuu, ua faaìtehia teie mau pāpaì i te mau âivānaa e
te mau haapaòraa, te hoê tāpaò no te haamataraa te Reforomatio e aore rā, Faatītīàifaro.
Te
mana ètārētia : te uiuiraa i te tiàraa o te pāpa e te mau ārai i roto pū i te
taata faaroo e te Atua.
Sola
scriptura : te faahitiraa e tià i te mau Pāpaì Moà, te Pîpîria ia riro èi ture
matamua no te faaroo e te faaòhiparaa.
Faatiàraa
na roto i te faaroo : haapāpūraa i nià i te faaoraraa na roto noa i te faaroo èi
aha rā na roto i te ohipa e aore rā, te mau ôroà.
Te
mau faahopeàraa òiòi : Na roto i te haaparareraa i te mau manaò e te mau
manaò o Rutero, tei faarahihia e te mātini neneìraa, ua turu rahi te reira i
roto e rave rahi mau tuhaa fenua no Heremani e no Europa, te mau àimāroraa i te
pae faaroo, te mau àmahamaharaa i te pae no te faanahoraa e o Roma, e, i roto i
te hoê tau àrepurepu, te mau àroraa i te pae faaroo e i te pae pōritita i roto
pū i te mau tamaiti hui arii e te mau hau faaroo taa ê.
Ua
âmahamaha te Reforomatio e aore rā,
Faatītīàifaro i te pae tooà o te rā, ua faatupu i te mau ètārētia
porotetani, ua tāui te tāairaa i roto pū i te haapaòraa e te mana pōritita, ua
tāui i te papa haamoriraa e te haapiiraa faaroo, e ua faaineine i te èà no te
mau tāuiraa vai maoro i te pae vaamataèinaa e i te pae no te taère.
Contexte
La
Réforme est née d’un malaise autour des pratiques et de l’autorité de l’Église
catholique au XVIe siècle, notamment la vente des indulgences et le sentiment
qu’on s’éloignait des sources du christianisme ; ces critiques prennent place
dans un contexte social, politique et culturel favorable au changement.
L'événement du
31 octobre 1517
Le
31 octobre 1517 Martin Luther, moine et professeur à Wittenberg, rend publique
une liste de 95 thèses critiquant principalement la pratique des indulgences et
certains abus ecclésiastiques ; selon la tradition, ce texte est porté à la
connaissance de la communauté universitaire et religieuse locale, geste qui
marque le début symbolique de la Réforme.
Principales
critiques formulées
Indulgences
: dénonciation de la vente comme moyen d’acheter le pardon ou réduire le temps
au purgatoire.
Autorité
ecclésiastique : remise en question du rôle du pape et des intermédiaires entre
le croyant et Dieu.
Sola
scriptura : affirmation que l’Écriture doit être la norme première de foi et de
pratique.
Justification
par la foi : insistance sur le salut par la foi seule plutôt que par les œuvres
ou les rituels.
Conséquences
immédiates
La
diffusion des thèses et des idées de Luther, amplifiée par l’imprimerie,
provoque une large adhésion dans plusieurs régions d’Allemagne et d’Europe, des
débats théologiques, des ruptures institutionnelles avec Rome et, à moyen
terme, des conflits religieux et politiques entre princes et États aux
confessions divergentes.
Héritage
La
Réforme a fragmenté le christianisme occidental, donné naissance aux Églises
protestantes, modifié les rapports entre religion et pouvoir politique,
transformé la liturgie et l’éducation religieuse et ouvert la voie à des
réformes sociales et culturelles durables.
Pehepehe
Te Atua o tei pii e o te tāui
E
aroha te Atua, e tāmārū to na aho i to tātou âau fīva,
E
tūrama to Na faaòromaì
I
to tātou mau tāahiraa âvae,
E
òre to Na maitaì e âueue.
Te
pii nei òia i te mau fenua atoà,
Mai
te hitià o te rā e tae atu i te tooà o te rā,
Te
fano nei to Na reo na nià i te mau moana,
E
te vāvāhi nei to Na here i te mau àua.
E
faaora ò ia i roto ia Ietu Metia,
Te
Tiaì māmoe tei haere mai no te ìmi i te māmoe,
Te
taata o tei faateitei i tei moè,
E
o te ìriti i te ùputa i te mau raì ìte-òre-hia.
E
faatià ò Ia ia tātou ia ora no Na,
E
òhipa to Na mana i roto i to tātou oraraa,
E
riro to tātou mau paruparu èi huero,
E
to tātou mau mahana èi mau pūpūraa no te tiàturiraa.
Teraì
òr. Faatura.
