Täpati 17 no
Muriaha/Âtete 2025
Te ahi tei tämä e tei faaora
Te höroà i te haapaò-maitaì-raa i roto
i te Metia.
Mau Taiòraa.
Taramo 40
(ìr. 14-18 : hiò
Taramo 70, 2-6)
1 Na te Mënätehe. Taramo na
Tävita.
2 Tiaì mäite atu ra vau i te Fatu, e ua färiu mai ra ò ia ia ù, e ua faaroo
i ta ù pure.
3 Ua ùme ò ia ia ù i räpae i
taua âpoo riàrià ra, no roto i te vari hohonu e te piripiri. E ua tuu ò ia i ta
ù âvae i nià i te papa, e ua faaau mäite hoì i to ù mau haereà.
4 E ua tuu mai ò ia i te
himene âpï i roto i to ù nei vaha, e himene haamaitaì i to tätou Atua. E rave
rahi te hiò, e ua mataù ia na e tiàturi hoì rätou i te Fatu.
5 E ao to te taata e tiàturi
i te Fatu, e aore i haapaò i te teòteò, e tei färiu i te parau haavare ra.
6 E rave rahi, e ta ù Atua, e
te Fatu, te mau òhipa taa ê i ravehia e òe ra, e to òe ra manaò ia mätou nei. E
òre e tià ia taiò noa atu i mua ia òe na, e faaìte hoì au, e parau vau i te
reira èita rä e tià ia taiò atu i te rahi.
7 Aore òe i hinaaro i te
tütia e te tütia àmu, ua haafatafata òe i to ù puè tarià. Te tütia-täauahi e te
tütia no te hara ra, aita òe i tïtau mai.
8 Ua parau atu ra vau :
«Ìnaha, te haere atu nei au. Ua päpaìhia te parau no ù i roto i te puta ra.
9 E mea au na ù te rave i to
òe hinaaro, e taù Atua ; te vai nei hoì ta òe ture tei roto i to ù nei âau.»
10 Te parau nei au i te
parau-tià i roto i te âmuiraa rahi o te taata nei ; ìnaha, aore roa ta ù vaha i
mämü i te reira ua ìte atoà hoì òe, e ta ù Atua e te Fatu.
11 Aore au i huna i te
parau-tià na òe i roto i ta ù âau ; te faaìte nei au i to parau-mau e te ora na
òe. Aore au i huna i to hämani maitaì e to parau-mau i te âmuiraa rahi ra.
12 Eiaha òe e hopoi ê i to
aroha hämani maitaì ia ù, e te Fatu e ; na to hämani maitaì e to parau-mau
e tiaì mai ia ù.
13 Ua haaàtihia hoì au e te
ìno e rave rahi ; ua roohia vau i ta ù nei mau hara, e èita e tià ia nänä noa
atu i nià ra. E rahi te reira i te ìö rouru i to ù nei upoo ; e teie nei, ua
taiä ta ù âau i roto ia ù nei.
14 Ia tià ia òe, e te Fatu, e
faaora ia ù : ia peepee mai, e te Fatu, e täuturu mai ia ù.
15 Ia haamä rätou e ia
hepohepo rätou atoà ra o tei tïtau mai ia ù nei ia pohe. Ia faahoìhia rätou e
ia hepohepo tei tïtau mai ia ù nei ia ìno.
16 O te pau të noaa ia rätou,
èi utuà no ta rätou faaìno, o tei parau ia ù nei e: «Àitoa, Àitoa»
17 O te feiä atoà rä i ìmi ia
òe ra, e òaòa ia rätou, e ia reàreà ia ia òe; e te feiä i hinaaro i te ora na
òe ra, e parau ia rätou e : «Ia faarahihia te Fatu e a muri noa atu.»
18 E àti e te veve to ù, te
manaò mai ra rä te Fatu ia ù. O òe ta ù täuturu e ta ù ora. Eiaha e faaroaroa,
e ta ù Atua.
Heuraa Manaò.
Taramo 40, e mau ìrava teie tei î i te mauruüru, te faaroo,
e te faaoraraa. Teie te hoê tuatapaparaa i faatänohia i nià i to tätou fëruriraa
ia au i te pehepehe e te hiòraa no te faaitoito i te oraraa i te värua :
Te tahi ìrava tumu te ìrava 2 ia 2 Tiaì mäite atu ra vau i te Fatu, e ua färiu mai ra ò ia ia ù, e ua faaroo i
ta ù pure.
No te aha teie ìrava, Te haapoto ra teie ìrava ma te
nehenehe i te tereraa o te taramo : mai te ahoaho e tae atu i te faaoraraa. Te
faahohoà ra te reira i te òhipa a te Atua mai te niu, te àueue-òre-raa, e te
faaâpï-faahou-raa te hoê hohoà o te tuàti maite i te tumu parau o teie tau
(tiàmäraa, äraraa) i roto i ta tätou hiòraa i te pae taère, te hiroà tumu e i
te pae värua.
E matara te tahi mau parau poroì tumu o te taramo i roto e
piti tuhaa rahi : te färiiraa e te tiàturi-faahou-raa.
1. No te faaìte päpü (ìrava
1 e tae i te 10) ua faahanahana Tavita i te pähonoraa o ta na pure, e ua
faariro i to na iho faaora-raa-hia èi poroì i mua i te taata. Ua ìte ò Ia e,
èita te mau tutia no rapae mai e nävaì ; ta te Atua e hinaaro ra, o te hoê ia
âau färii e te faaroo.
2. Te tämataraa, tei
tiàturi (ìrava 11 e tae i te 17) ua vai noa Tavita i roto i te
àrepurepuraa, te àti e te paruparu. Ma te faaitoitohia rä e te mau tupuraa
tahito, te tiàturi noa ra ò ia, e te täparu ra ò ia ma te mataù òre e te haèhaa i te Atua.
Te auraa i te pae hiroà
tumu Mäòhi : e märamarama te mäòhi i te taiò i te taramo e ìte i te tereraa o
te taramo mai te hoê haamaitaìraa hohonu te hoê haa-maitaì-raa o tei òre i
täôtià-noa-hia i nià i te taata, o te ìtehia rä i roto i te hui faaroo Mäòhi i
Mäòhi Nui : E faatupu te fauraraa mai roto mai i te vari (ìrava 2) i te ànaana
o te pö, e te märamarama i te fauraraa mai mai roto mai i te pöuri. E riro mai
èi himene âpï (ìrava 4) èi pehe faaora, èi ârueraa a te fenua e te raì. Te tïtau
manihini ra te Taramo 40 ia tätou ia faatupu i te hoê faaroo itoito, tei aahia i
roto i te mauruüru e te tiàturiraa. Teie te tahi mau räveà päpü no te faaòhipa
i roto i to tätou oraraa i te mau mahana atoà, e tuàti i ta tätou hiòraa i te
pae värua e i te pae hiroà tumu :
1. Mai te vari e tae atu i
te papa : to tätou tere i
te pae värua "ua ärataì mai ò ia ia tätou mai roto mai i te âpoo pohe...
ua haapaò maitaì ò ia i to tätou mau täahiraa ". (Ìrava 2)
Te faaòhiparaa : A haamanaò
i te mau taime a faateitei ai te Atua ia tätou i nià. A vaiiho i to tätou mau haa-manaò-raa
ia riro èi puna no te tiàturiraa no tätou e no te feia e haaàti nei ia tätou.
Te faaora : Mai te pö
(pöuri) e tae atu i te märamarama ua riro te faaoraraa tätaìtahi èi täahiraa e
tae atu ai i te märamarama.
🎶 2. A himene i to tätou àamu : te ìteraa päpü i te
ora " Ua tuu mai ò ia i te hoê himene âpï i roto i to tätou vaha ".
(Ìrava 4)
Faaòhiparaa : A faariro i
to tätou mau ìteraa èi mau himene, èi pehepehe, èi mau àamu. O ta tätou òhipa
rima î e riro mai èi pure, èi ôpereraa, èi hohoà no te peu tumu.
Manaò täuturu no te hämani
: No te aha e òre ai e päpaì i te hoê himene faauruähia e te taramo, na roto i
te reo Mäòhi, èi püpüraa i te pehepehe na to tätou nünaa e na to tätou Atua Nui
Tumu Tahi.
3. A ora i te hoê oraraa
haapaò " Àita tätou e hinaaro i te tutia e aore rä, i te püpüraa tutia
" (irava 7)
Faaòhiparaa : Te faarooraa
na mua roa, te faaroo, i ô atu i te tiàturiraa.
O te âau e auhia e te Atua
iho : Nafea tätou e au ai e täpeà i teie faaroo i roto i to tätou hiroà tumu i
roto i te òhipa, te paraparauraa, te mämü-noa-raa.
4. A tämau noa i roto i te tämataraa ma te tiàturi
" i veve na vau e i veve na ; te manaò mai nei rä te Fatu ia ù ". (Ìrava
18)
Faaòhiparaa : Noa atu i
roto i te paruparu, a mäìti i te tiàturiraa. A faaìte i ta tätou parau mau ma
te päpü, mai ia Tavita.
Teie e toru faaiteraa faauruhia,
o te faaite ra i te täpaò o te Taramo 40 te hoê faaoraraa hohonu, te hoê himene
âpï, e te hoê tiàturiraa âpï. Ua firi au i te reira ia au i to tätou ìte pae
värua, e to tätou hiòraa atea i te ôpuaraa faaora a te Atua Nui Tumu Tahi.
Te ata " Ua hunahia
vau i roto i te vari paruparu no te manuia-òre-raa, ua faaruèhia vau e to ù
ùtuafare e ua täpeàhia i te fare àuri na roto i te riri. Te ra rä, i te mahana
a tiàoro ai au i te Atua, ua ìte mai ò Ia ia ù mai roto mai i te âpoo e ua
hämani ia ù ia himene i te hoê himene âpï. Mai te reira ä taime, ua riro ta ù
mau parau ei mau parau faaitoito no te faaora e no te faaära i te mau âau
".
Te mau haapiiraa : E na te
pehepehe e riro ai te faaoraraa. E riro mai te hoê taìraa parau-tià èi püpüraa
i te ora.
Ieremia 38,
4-10
4 Ua nä ô atu ra te pupu arii atoà
ra i taua arii ra, ia pohe atu teie nei taata, e tià ai, ta mätou ia parau ia òe,
no te mea nö na i paruparu ai te rima o te feiä tamaì e toe i roto i teie nei
ôire, e te rima atoà o te taata atoà nei, ò ia i nä reira i te parauraa mai :
aore teie nei taata i ìmi i te maitaì no teie nei feiä, o te ìno ra.
5 Ua parau mai ra taua arii ra o
Tetetia, ìnaha, tei to òutou rima ; àita hoì ä te arii parau ia ètaèta òutou.
6 Ua rave iho ra rätou ia Ieremia,
e ua huri atu ra ia na i roto i te âpoo io te tamaiti a te arii ra io Maretia,
i te àumoa o te täpeàraa ra ; i tä-taura-hia Ieremia e rätou i te tuuraa i raro
ra : e aore e päpe i roto i taua âpoo ra, o te vari anaè rä maìri iho ra
Ieremia i raro i taua vari ra.
7 Ìte aè ra te âti-Tuta ra o
Èteta-mereta i roto i te fare o taua arii ra, e ua huri rätou ia Ieremia i raro
i te âpoo ; te pärahi noa ra te arii i te ùputa o Pëniämina ra ;
8 ua haere iho ra Èteta-mereta i
räpae àu i taua fare o te arii ra, e ua parau atu ra i te arii, nä ô atu ra,
9 E ta ù fatu, e te arii, hämani
ìno to teie nei feiä i te perofeta nei ia Ieremia, tei hurihia e rätou i roto i
te âpoo : e pohe roa hoì ò ia i reira i te poìa, àita atu ra o te ôire nei e
mäa.
10
Ua faaue atu ra te
arii ia Èteta-mereta âti-Tuta ra, nä ô atu ra. E ärataì atoà òe i te taata ia
toru aè àhuru, a rave ai i taua perofeta ra ia Ieremia e ìriti mai i räpae, e
pohe ò ia.
Heuraa Manaò.
Tuatapaparaa i te Ieremia 38:4-10.
Tuatua e te päpaìraa.
Ua päpaìhia te puta Ieremia
i te mau âvaè hopeà o te haaàti-raa-hia o Ierutarëma e Päpuronia i te mätahiti 587
Hou te Metia. Te hiòhia ra te perofeta Ieremia, ia au ta na mau aòraa no te faatiàmä
i to na nünaa e no te faaora ia rätou, mai te hoê taata haavare e te òrure hau
tei haafifi i te mau raatira faèhau e te mau faatere fenua. I täpeàhia ai o
Ieremia e te arii Tetetia ia tuuhia ò ia i roto i te fare täpeàraa, no te
haamamü, i te Parau-Tià e te Tiàmäraa o to na nünaa.
Te tahi ìrava tumu o teie faahitiraa parau te ìrava 10, Ua faaue atu ra te arii ia Èteta-mereta
âti-Tuta ra, nä ô atu ra. E arataì atoà òe i te taata ia toru aè àhuru, a rave
ai i taua perofeta ra ia Ieremia e ìriti mai i räpae, e pohe ò ia.
Teie faaueraa o te täuiraa
ia i te àamu, o te faaìte mai i te ânoìraa o te mataù o te arii, te faaöraa mai
te hoê pupu taata aroha, e te ärataìraa hanahana o te paruru i te veà i te
parau mau.
Te mau manaò täuturu no te tuatapaparaa e te haapiiraa.
Te tiàraa o te mau tamaiti
hui arii (ìrava 4 e tae i te 6)
Te haavä hape nei rätou, te
poroì a te Atua o te " faaìno " ia i te òire, te hoê täuiraa mätarohia
o te parau töhu mau e te hape. Te faatià ra ta rätou faaheporaa e to rätou
nounou tiàraa pöritita i te haavïraa ûàna a te perofeta.
Ieremia, te perofeta
i faaorahia mai i te âpoo o te àti (irava
7-10)
Èteta-mereta âti-Tuta, te
hoê taata aroha manaò-òre-hia : e tämata ò ia i te haapeàpeà i te faanahoraa i
haamauhia no te paruru ia Ieremia e te Arii ra Tetetia, tei türaìhia e te
riàrià ia pohe te perofeta i te poìa e pënei aè na te hoê toeà o te manaò
haavä, e höroà mai i te faaoraraa.
Te faahohoà teie tupuraa òhipa
i te huru o te Metia ia Ieremia, tei hurihia i roto i te âpoo vari, i te huru
haamä o te Metia ; Te faaìte nei o Èteta-mereta, te hoê hohoà no te tävini ia
au i te tiàraa perofeta, i te ìritiraa ûàna no te faaoraraa.
Te tahi mau tumu parau e te
hämani-ìno-raa : e pinepine te paraparauraa i te Parau mau a te Atua i te tuu i
te hoê taata i roto i te pätoìraa e te haavïraa ûàna.
Te itoito e te faaitoito :
i te hoê noa òhipa haapaò maitaì e faaòre i te parau-tià òre e e faaora i te
hoê taata.
Täutururaa hanahana : noa
atu tei roto i te fifi no täviniraa, e tuu mai te Atua i te mau ärai no te
paruru i ta Na mau veà.
Te mau faaòhiparaa no teie tau.
Te piiraa ia paruru i te
parau tià, noa atu e, e pätoì te reira i to tätou iho maitaì. Te faufaaraa o te
tiàraa o te ärai aore ra o te manaò-òre-hia i roto i ta tätou mau àroraa i te
mau mahana atoà. Ma te tiàturi i te Atua Nui Tumu Tahi : I te tahi mau taime, e
òhipa te Atua na roto i te mau räveà manaò-òre-hia no te paruru i te feia e
faaìte ra i ta Na parau mau, ta Na parau-tià.
Te mau hiòraa o te ärairaa i roto i te vaamataèinaa.
Àita te ärairaa i
täôtià-noa-hia i te pae faaroo : i roto i te ao o teie nei ao nui, e rave rahi
mau taata e mau faanahoraa o te mau nei i te hoê tiàraa èi ärai aore ra èi ärataì
no vëtahi ê, ma te turu i to rätou mau hinaaro e te faaotiraa i te mau peàpeà.
Hepera 12.1-4.
Te Atua to tätou Metua
1 E teie nei, ua haaàtihia
tätou e taua nähoà rahi i ìte nei, e haapae tätou i te mau mea teimaha atoà, e
te ìno e hara ai tätou nei, a horo tämau mäite ai i teie nei hororaa i mua ia
tätou nei,
2 mä te tiàtonu mäite to tätou mata ia Ietu, i te tumu e te faaoti i to
tätou faaroo ; o tei faaòromaì i te tätauro, aore i haapaò i te haamä, i te
maitaì i tuuhia mai i mua i ta na aro ; e te pärahi ra i teie nei i te pae àtau
i te teröno o te Atua ra.
3 E haamanaò mäite hoì ia na,
o tei faaòromaì i te reira huru faaìno a te feiä rave hara ia na iho ra, ia òre
hoì òutou ia töàruàru, ia òre ia taiä to òutou âau.
4 Àita ä hoì i tae i
te mäniiraa toto to òutou täputöraa i te ìno ra.
Heuraa Manaò.
Heheuraa i te Hepera 12:1-4
Tuatapaparaa.
Te feia i fänaò i te Rata i to Hepera, e mau marü metia àti
Iuta ia, tei purara ê na roto i te Hau èmepera Roma i te hopeà o te tënetere
mätamua i muri mai i te tiàfaahouraa o te Metia. Ma te hämani-ìno-hia no to
rätou faaroo, ua faahemahia rätou ia faaruè i te parau o te Metia no te fänaò
faahou i te panoonoo òre i te pae no te oraraa vaamataèinaa e i te pae faaroo o
te haapaòraa àti Iuta tumu.
Te ìrava 2 tei hiòhia mai
èi tumu no te taiòraa : 2 mä te tiàtonu mäite to tätou mata ia Ietu, i te tumu
e te faaoti i to tätou faaroo ; o tei faaòromaì i te tätauro, aore i haapaò i
te haamä, i te maitaì i tuuhia mai i mua i ta na aro ; e te pärahi ra i teie
nei i te pae àtau i te teröno o te Atua ra.
Te ani nei ò Ia ia tätou ia
ärataì i to tätou manaò atoà e to tätou puai värua atoà i nià i te hiòraa e te
òhipa a te Metia, ma te haapäpü i te upootiàraa i nià i te hara e te
tämau-noa-raa i roto i te tämataraa, tei âpee tämau noa ia tätou i te mau taime
atoà.
Heheu-maite-raa.
Faahohoàraa no te taata
horo tei haaàtihia e te mau ìte, ma te faahiti i te " nähoà rahi ìte
" i roto i te pene 11. Te tïtauraa, o te faaòromaì-maite-raa ia, eiaha rä
te pätoìraa ma te òhipa òre.
2. Tià-faahou-raa o Ietu (ìrava 2)
Ua faataahia Ietu èi "
ärataì, èi ärai " : nä na e ìriti e e ärataì i te èà o te faaroo, e te
ärairaa i te taata e te Metua. O ò Ia te " taata horoà " : e faaoti ò
Ia i te èà na roto i to na haapaò-maitaì-raa e to na upootiàraa. Ua riro ta na
òhipa i rave te faahanahanaraa i taua tau ra èi faaitoitoraa e èi hiòraa teitei
roa aè i te faaora i te mau taata tei faatïtïhia.
3. Hohoà no te tamau-maite-raa (irava 3)
Ua faaòromaì Ietu i te riri
o te feia hara ; ua tämau noa ò Ia i te haere i mua noa atu te mau pätoìraa. E
täpeà to na faaòromaì i te töàruàruraa o te feia faaroo : mai te peu e e täpeà
maite ò Ia, e tià atoà i te mau âpotetoro, te mau tävini no teie tau ia ìte i
te Fatu tei àro no tätou.
4. A àro i te hara (ìrava 4)
Ua faaruru aè na te mau
Maru Metia Hëpera i te mäuiui e te haamä, e tae roa atu i te hämani-ìno-raa. Te
haapäpü nei te ìrava e àita raua i tae i te " täheraa i roto i te toto
", ia faaäuhia ia Ietu e te tahi mau taata i roto i te pene 11. I te
piiraa eiaha e faaruè i te Metia ia au i te mau fifi mätamua,
Te mana o te ìrava tumu.
Na roto i te tià-tönu-raa i
to na mata i nià ia Ietu (ìrava 2), ua ìte te taata faaroo i te hoê â taime e :
Te hoê fä : te hanahana i tapuhia i te feia e tämau
maite.
Hoê hiòraa : te èà mau o Ietu, i ropü i te faa-haèhaa-raa
e te faa-teitei-raa.
Te hoê puai : na te faaroo
" i te Metia e faaàmu e e faatiàmä i te âau no te pätoì i te mau mea atoà
e haafifi i te reira.
Faaòhiparaa i teie mahana.
1-A ìmi e a tuu i raro ta
tätou " mau höpoià " te mau höpoià, te mau höpoià teimaha).
2-A fäì i ta tätou mau
" hara " o te täpeà i ta tätou hororaa e o te fäì ia ìte i te aroha.
3-A fëruri maite tämau i te
oraraa e te upootiàraa o Ietu no te faaâpï i to tätou tämau-maite-raa.
4-Te faaitoitoraa te tahi i
te tahi i roto i te Ètärëtia, a haaàti ai te 'ata o te mau ìte' ia tätou ma te
ìte-òre-hia.
Te faaäuraa i te Èpitetore i to Hepera i te Hiroà Mäòhi.
1. Te haamauruüruraa i te mau tupuna : te ata no te mau ìte.
Te faahaamanaò mai nei te
" nähoà rahi ìte " Hepera pene 12 ìrava 1 i te haamanaòraa o te mau
tupuna Mäòhi, tei na mua mai ia tätou i roto i te faaroo te peu e te hiroà.
Te ani manihini nei ò ia i
te nünaa Mäòhi atoa ia ìte e, te türuhia nei tätou e te faaitoitohia nei tätou
e te puai o te feia tei rave i te tiàraa taata Mäòhi no Mäòhi Nui.
Te patu nei te Ètärëtia Porotetani
Mäòhi i te hoê niu no te faahanahana i
te vairaa mai o te mau tupuna i roto i te Atua Nui Tumu Tahi, te fenua, te
taata e te taiòraa i te mau tätau, e i te reo Mäòhi i faahitihia e te Pîpîria.
2. Te faaòromaì ma te tämau maite.
Ua tuàti te faa-hohoà-raa o
te hororaa i te peu tumu o te haere na nià i te moana üri paò : e tïtau te
reira i te puai, te aò, e te tiàturi te tahi i te tahi.
E pii ò ia i te feia âpï no
Mäòhi Nui ia faaherehere i to rätou reo e ta rätou mau peu i mua i te mau mataì
o te mau mea âpï e te mau mea o te ao nei.
È ère te tämau-noa-raa i te
pätoìraa o na anaè, o te tururaa rä te tahi i te tahi i roto i te mau
haaputuputuraa huiraatira, mai te pupu marü metia mätamua.
3. Te hoê vahi haamoriraa tei haamoà-faahou-hia te Marae : mai te hihi mahana e tae atu i te vahi moà no te
raì.
Te ìriti ra te tueäraa i
roto pü i te marae no Mäòhi Nui e te tetene àti Iuta i te ùputa no te oaoaraa :
te tino o te Metia mai te tino ora âpï.
Te tïtau manihini mai ra te
Èpitetore ia tätou ia haere na nià aè i te huru haamoriraa rapaeàu no te ìte i
to na huru mau : te vairaa mai o te Atua Nui Tumu Tahi i roto i te âau o te
nünaa, i rapaeàu i te mau peu tütuu.
Te faatuàti nei teie 'fare'
pae värua i te tiàraa o te Mäòhi e te riroraa èi marü metia, ma te ôtiàtià òre.
4. Te tiàmäraa pae värua e te tiàmäraa i te pae no te hiroà tumu.
" Àita ä òe i pätoì
atu ra e tae noa atu i te haa-manii-raa i te toto " Hepera pene 12 ìrava 4
o te àroraa ia no te faaherehere i te reo mäòhi e te parau no te hiroà tumu, o
te haamätaù nei i te tahi mau taime ia tätou i te mou.
Te faaitoito ra te rata i
te hoê tiàmäraa no roto mai i te ìmiraa i te tiàmäraa i te pae pöritita e i te
pae hiroà tumu o te nünaa Mäòhi.
Te tuàti nei teie uiraa i
te mau àroraa no te färii i te mau tiàraa mana, te tiàmäraa e te tiàmäraa o te
taata.
5. A tütonu i to tätou mata i nià ia Ietu e i nià i te mana Mäòhi Mau.
Ua riro Ietu, te taata
ärataì e te taata faatupu i te faaroo, èi taata faatupu i te parau hau i te pae
värua, e na to Na Faaoraraa e faaàmu i te mana i te mana moà i te mau taata
atoà.
E tuàti te
haapaò-maitaì-raa i te tahi e te tahi ia au i te Hepera pene 12 ìrava 2 i te
mau faufaa e faaitoito i te faatura i te tiàraa metua vahine faatupu ora te
fenua e i te autaeaèraa o te mau ùtuafare.
Te tiàtönuraa i to tätou
mata i nià ia Na, o te faatuàtiraa ia i te parau tapu no te hoê oraraa no a muri aè i reira te faaroo, te peu, te
hiroà Mäòhi e te reo e ànaana âmui ai.
Te tïtau ra rä te Èpitetore
i to Hepera i te peu Mäòhi no nià i to na haa-manaò-raa i te mau tupuna, to na
itoito i mua i te mau faaheporaa e tupu noa ra i teie tau, e to na töroà no te
faataa i te hoê tiàraa Mata Ära tei aahia, i roto i te tiàmä, e te faatura i te
iho taata no Mäòhi Nui.
Ruta èv. 12,
49-53.
Ietu te tumu o te àmaharaa
(Mät 10,34-36)
49«I haere mai au e hopoi mai
i te auahi i te ao nei, e e aha to ù nei hinaaro maori rä ia àma ä i teie nei ?
50 E päpetitoraa rä to
ù e vai nei e àita to ù mäuiui ia oti.
51 Te manaò na òutou e, i haere mai au e faatupu i te hau i te ao nei ? E
faaìte atu vau ia òutou : aore, e tamaì rä.
52 Teie hoì a àmaha nä
taata toopae i te fëtii hoê ra, o e tootoru ra, e tamaì mai i e toopiti ; o e
toopiti hoì, e tamaì mai i e tootoru.
53 E tamaì te metua
täne i te tamaiti, e te tamaiti i te metua täne ; e tamaì te metua vahine i te
tamahine, e te tamahine i te metua vahine; e tamaì te metua hoovai vahine i te
hunoà vahine, e te hunoà vahine i te metua hoovai vahine.
Heuraa Manaò.
Te tahi tuatapaparaa i te Ruta èv. Pene 12 i te mau ìrava 49 e tae i
te 53.
E ìtehia te tahi ìrava
faufaa i roto i te ìrava 51, Te manaò na òutou e, i haere mai au e faatupu i te
hau i te ao nei ? E faaìte atu vau ia òutou : aore, e tamaì rä.
Te faaìte ra te reira i te
huru ê o te òhipa a te Metia : na roto i te püpüraa i te mau taata atoà i te
tiàmäraa no te färii i te Èvaneria, ua faaìte aè na o Ietu i te fifi i roto ia na
iho e te päpü òre e e faatupu teie mäìtiraa i te fifi.
Te mau manaò täuturu no te tuatapaparaa.
Te parau nei te auahi ta
Iesu e hinaaro i te faaàma : "I haere mai nei au e hopoi mai i te auahi i
te fenua nei, o to ù ia hinaaro ia àma faahou" I roto i te Faaäuraa
Mätamua, ua riro te auahi èi täpaò no te tämäraa e no te haaväraa, e i roto i
te Faaäuraa Âpï, te faahohoà nei te reira i te taeraa mai o te Värua Moà, tei
faaärahia e Ioane Päpetito mai te hoê "päpetitoraa i te Värua e te
auahi" e tei faaìtehia i te Penetetöte na roto i "te mau arero auahi
". Na teie auahi e tämä i te âau o te feia faaroo, e faatupu i te faaroo,
e e faatupu i te òhipa a te Atua.
Te "päpetitoraa
"ta Iesu e parau nei è ère ia i to na utuhi-raa-hia i roto i te päpe no Ioritäna,
to na rä "päpetitoraa" i roto i te päpe : to na poheraa e to na tià-faahou-raa.
E mea faufaa rahi roa teie töparaa i roto i te mäuiui no te faatupu i te òhipa
faaoraraa ; Te faaìte ra Ietu i to na hinaaro rü e faaruru i teie tutia o te
here i reira te ora âpï e püpühia no te taatoàraa na roto i to na toto i haa-manii-hia
e täaihia ai i nià i te mau taata atoà tei tiàturi i te tiàfaahouraa o te Metia.
Teie ta Na i parau :
"e parau atu vau ia òutou, maori rä o te märö ; ua faaära rä ò ia no nià i
te taa-òre-raa e te hämani-ìno-raa tä ta na mau pipi e faaruru nei, e tae noa atu
i roto i to rätou iho mau fare. E tuàti te mäìtiraa i te hiroà e te mau peu o
te ùtuafare, ma te faaìte mai i te faito o te faaroo e aore rä, o te tiàturi
òre i roto i te taata tätaìtahi : e faataa te Èvaneria i te feia e färii i te
reira i te feia e pätoì i te reira. Te na ô faahou ra o Pëtero e : te faahohoà
ra teie àmahamaharaa i te haaväraa o te täìri eiaha noa i te Ètärëtia, i te ao
atoa nei rä, mai ta te mau taata e rave rahi e parau ra e e nünaa rätou na te
Atua ma te òre e pähono i ta Na mau piiraa.
Te mau faaòhiparaa.
Uiraa i to tätou âau : te
àma ra anei te auahi o te Värua Moà i roto ia tätou e aore rä, te àma noa ra
anei te riri faufaa òre ?
Te faito ra anei tätou i te
tiàraa mau o to tätou iho päpetitoraa : ua ineine anei tätou no te faaruru i te
mau hopeàraa o to tätou haapaò maitaì i te Èvaneria ?
Nahea i te hopoi i te hau o
Ietu i roto i te hoê ao âmahamaha : na roto anei i te marü, te haavï-òre-raa, e
te ìte-tämau-raa eiaha rä na roto i te haapiiraa ?
Ia au i teie mau uiraa e
tià ai ia tätou ia tuatapapa i teie nei :
Te täipe o te auahi e aore
te ahi e te päpe e aore te vai i roto i te Èvaneria a Ruta.
Te raveà e faatupu hope ai
te Penetetöte i te fafauraa no te päpetitoraa i te auahi.
Te mau àamu o te feia i
hämani-ìno-hia e te mau ìte o tei ora na i roto i te âmahamaharaa i tohuhia e
Ietu.
Te mau faahopeàraa o teie
ìrava no te oraraa ùtuafare e te oraraa huiraatira i teie mahana.
Taiòraa e te faarooraa i te
Ruta èv. Pene 12 i te mau ìrava 49 e tae i te 53.
1. Te tupuraa i roto i te
Èvaneria a Ruta.
I roto i te àamu e
faatiàhia nei, te tià nei teie mau ìrava i ropü i te aòraa a Ietu a haere ai ò ia
i Ierutarëma Ruta èv. Pene 9 ìrava 51 e te pene 19 ìrava 28. Na mua noa aè, te
aò nei o Ietu i te haapaò maitaì mau irava 35 e tae i te 48 e te faaära nei ò ia
no nià i te hereraa i te taoà ìrava 22 e tae i te 34. Ua faaoti o Ruta èv. Pene
12 i te mau ìrava 49 e tae i te 53 i teie faanahoraa na roto i te faaìteraa i
te tupu-mau-raa o te òhipa : eiaha te hoêraa hau e tiäìhia ra, te hoê rä âmahamaharaa
e tupu mai na roto i te mäìtiraa i te èvaneria.
2. Te hiroà tumu e te reo
Metia.
I roto i te hiroà tumu Àti
Iuta o te tënetere mätamua, ua hiòhia te Metia èi taata faa-tähinu-hia e te
Atua o te faahoì mai ia Ìteraèra e o te haamau i te hau Ìtaia pene 9 ìrava 5 e
te 6).
– Te faaìte nei rä o Iesu
ia na iho mai te hoê taata e àma ra i te auahi e aore te ahi, te hoê hohoà òè
mata piti to na auraa : Tämäraa i te auahi e te haaväraa ia au i te Faaäuraa
Mätamua.
Te hau o te ao nei, tei
raro aè ia i te faatereraa a te Värua tei haere mai Ioane pene 1 ìrava 33,
Òhipa pene 2 ìrava3)
– Te hau o te ao nei tei
raro aè ia i te haapaò-maitaì-raa i te Pätireia, e na roto i te reira e tupu ai
te hoê âmahamaharaa i roto atoà i te mau ùtuafare.
3. Te tuatua e te
huiraatira.
– Te paraparau ra o Ietu i
te mau àti Iuta e faaroo ra i raro aè i te faatereraa a to Roma, tei mätau i te
mau àrepurepuraa pöritita, àita rä rätou i ineine no te ìte i te âmahamaharaa
mau ia tupu mai na roto i te pororaa a te hoê taata i faa-tätauro-hia.
– Te mau faahitiraa no nià
i te toru i nià i te piti e te piti i nià i te toru te faahiti ra ia i te mau
parau tahito no te pae Hitiaa o te rä ma, o te faahohoà nei i te mau fifi
vaamataèinaa i mua i te hoê piiraa no te faa-färiu-raa i nià i te Metia.
4. Te mau fifi i te pae no
te tuatapaparaa i te parau no nià i te Atua e i te pae òhipa òrometua.
Àita teie ìrava e tïtau nei
i te hoê taata tiàmä ; te faaära nei rä te reira e, te haapaò maitaì i nià ia
Ietu e pätoì i te faanahoraa i haamauhia, e tae noa atu i te haapaò-òre-raa. Ua
faariro te aòraa i teie "vahi" èi räveà no te faa-tïtïàifaro-raa : na
roto i te faaìteraa i te hau mau o te faaoraraa hau a te Atua i roto i te âau,
te ani nei te aòraa i te nünaa tätaìtahi ia ìte e, e aha te mea e pätoì nei i
te Èvaneria. I nià i te hoê faito marü metia, e riro ò ia mai te hoê tïtauraa
no te hoê i roto i te ôpuaraa faaora a te Atua eiaha rä no nià i te mau täairaa
i te pae vaamataèinaa i te pae hiroà tumu ra.
Te riro nei te Ruta èv. Pene
12 te mau ìrava 49 e tae i te 53 i roto i te hoê heheuraa i reira te mau
faanahoraa e au no mau taata faatupu hau e ineine ai i mua te ûànaraa te mau
fifi o teie ao nei tei tupu ùmu noa i teie mahana. Teie ia e faaüruhia nei e te
Värua Maitaì i te feia faaroo, ia faatupu te hinaaro o Ietu i te hoê päpetitoraa
i te auahi e aore ra i te ahi, e e riro te Èvaneria èi tumu no te âmahamaharaa
no te feia e mäìtihia i te pee i te reira.
Te auahi o te tämä e o te
faaora : te höroà no te haapaò-maitaì-raa i roto i te Metia.
Ua haere mai Ietu no te
faaàma i te auahi i roto i to tätou âau, ma te tämä i to tätou mau täamuraa e ma
te heheu mai i te mea e pätoì nei i te Èvaneria.
E faatupu teie tämäraa i te
hoê âmahamaharaa e tae noa atu i roto i te mau ùtuafare eiaha no te hinaaro i
te tamaì, no te faatupu rä i te hau mau, a te Atua. E riro mai ia te
"âmahamaharaa" èi täpaò faaìte no te hoêraa hohonu roa : te feia e
ora nei na roto i te ahi o te Värua Moà, e tiàturiraa âmui to rätou i teie nei.
Heuraa Ìrava.
-Taramo 40, 2 Tiaì mäite
atu ra vau i te Fatu, e ua färiu mai ra ò ia ia ù, e ua faaroo i ta ù pure.
-Ieremia 38, 10 Ua faaue atu ra te arii ia Èteta-mereta
âti-Tuta ra, nä ô atu ra. E arataì atoà òe i te taata ia toru aè àhuru, a rave
ai i taua perofeta ra ia Ieremia e ìriti mai i räpae, e pohe ò ia.
-Hepera 12, 2 mä te tiàtonu
mäite to tätou mata ia Ietu, i te tumu e te faaoti i to tätou faaroo ; o tei
faaòromaì i te tätauro, aore i haapaò i te haamä, i te maitaì i tuuhia mai i
mua i ta na aro ; e te pärahi ra i teie nei i te pae àtau i te teröno o te Atua
ra.
-Ruta èv. 12, 51 Te manaò na
òutou e, i haere mai au e faatupu i te hau i te ao nei ? E faaìte atu vau ia
òutou : aore, e tamaì rä.
Faaitoitoraa.
Te tiàturiraa, te tiäìtururaa e te haapaò maitaì i roto i te àti.
I roto i teie nei ao no te
ìmiraa i te mau mea päpü, te hiaai nei to tätou âau i te hau, te faaoraraa, e
te faaroo àueue òre. I teie mahana, e maha irava no roto mai i te mau päpaìraa
moà e ärataì nei ia tätou :
Taramo 40 ìrava 2
Ieremia pene 38 ìrava 10
Hepera pene 12 ìrava 2
Ruta èv. Pene 12 ìrava 51
Te faaìte ra teie mau
ìrava, e tereraa pae värua to rätou : mai te tiaìraa i te täuturu a te Raì e
tae atu i te tämau-noa-raa i te tiàturi i te Atua noa atu te mau âmahamaharaa.
1. Te tiàturiraa e te faaoraraa Taramo 40 ìrava 2.
Ua tuu vau i to ù
tiàturiraa i roto i te Mure Òre ; e ua färiu mai ra ò ia i nià iho ia ù, ua
faaroo aè ra ò ia i ta ù tiàororaa. I roto i te ahoaho, te tiaìraa a te päpaì
taramo. Àita ta na tiàororaa ahoaho i muhu òre noa ; o te pure itoito ia a te
hoê värua tei ìte e e päturuhia te reira. Èita te Atua e vai ateä noa ; e färiu
ò ia i to na âau i te taata e tiàturi ia na. Ua riro to tätou oraraa èi hiòraa
i reira : eiaha roa atu e hepohepo no te mau fifi, te mau mataù, aore ra te mau manuia-òre-raa.
2. A faaroo e a faatiàmä Ieremia pene 38 ìrava 10
No reira, te na ô ra te
Parau Mure Òre e : "Eiaha e mataù i te faaea noa mai i ô nei ; E faaora
vau ia òutou, e òre òutou e hià Ìtaia pene 14 ìrava 14. Ua tiàmä ò ia no te mea
ua tämau noa ò ia i te faaroo i te Fatu. Te fafau ra te Atua i te faaoraraa i
te feia e tiàturi e e haapaò noa i ta Na parau.
3. Te hiòraa i to tätou mata i nià ia Ietu Hepera pene 12 ìrava 2.
E horo ana'e tätou ma te
tamau maite i te hororaa i tuuhia mai i mua ia tätou nei, ... Te tutonuraa i to
tätou mata i nià ia Ietu, te tumu e te faaotiraa o te faaroo. Ua faaruru Ietu
iho i te tämataraa hopeà : ua tuuhia i nià i te tätauro, ua färii i te haamä,
ua ärataì ia tätou i te hanahana. È ère ta tätou hororaa no te faaroo i te hoê
hororaa ; e hororaa atea rä. E aha te räveà ? A täpeà noa i to tätou mata i nià
Ia na, eiaha rä i nià i te mau fifi e riro te reira te faa-tä-fifi te hororaa.
E riro te mau täahiraa atoà èi faaüruraa ia pee anaè tätou i teie taata faatere
tei ärataì i te faaroo i roto i to na maitaì-roa-raa.
4. Te faufaa o te haapaò maitaì : te täpeà-maite-raa Ruta èv. Pene 12
ìrava 51.
Te manaò ra anei òutou e,
ua haere mai au no te hopoi mai i te hau i nià i te fenua nei ? Àita, te parau
atu nei au ia òutou, è ère rä i te mea tià. Àita te Metia i haere mai no te hoê
tamaì noa ; e tïtau ò ia i te hoê täiva-òre-raa o te faaàmahamaha ia na. I roto
i te ùtuafare, i te òhipa, i roto pü i te mau hoa, te tïtau ra ta na Parau i te
hoê mäìtiraa : e pee na mua ia na, noa atu e aha te haamauàraa. E tià rä te
haapaò-maitaì-raa i te Èvaneria e faataa ê, e faatiàmä atoa rä i te mau
faaäuraa faufaa òre.
Te haereraa ma
te tiàturi.
E maha täahiraa teie e höhorahia mai nei ia tätou :
-A tiaìturu e a tiàoro i te Atua Nui Tumu Tahi.
-A tämau noa i te faaroo.
-A horo ma te rohirohi òre, a hiò ia Ietu.
-A färii i te höroà o te täiva-òre-raa.
Ia faaàmu teie mau ìrava i to tätou tiàturiraa, ia haapuai i
to tätou faaroo, e ia höroà mai ia tätou i te itoito no te poro i te Èvaneria,
noa atu te huru o te mau mea e tupu mai.
E nahea teie mau irava e täaihia ai i te faaroo Mäòhi i
Mäòhi Nui nei ?
1. Te tiàturiraa
e te faaoraraa i roto i te âau o te värua Mäòhi mau.
Ma te haapuai i to na tiàturiraa mai roto mai i te fafauraa
a te Atua, ua tuu te päpaì Taramo i to na tiàturiraa i nià i tei Mure Òre, o te
faaroo e o te faaroo ia na ia au i te Etoto pene 40 ìrava 2. Na roto i te òhipa
tei tupu i nià ia Mäòhi Nui e te hoìraa i nià i to tätou mau aa mau tei mau
tiàtaro i roto i te fenua, ua faaaano tätou te nünaa Mäòhi i ta tätou mau òhipa
no te fëruriraa no te faatupu i te hoê tiàraa na te ao atoà nei tei niuhia i
nià i te tiàturiraa o te hoê taata âifaito e te tiàmä.
2. Te faaroo-maitaì-raa
e te tiàmä-maite-raa.
Ua vai noa Ieremia i roto i te âpoo pape, tera rä, na to na
tämau-maite-raa i te faaroo i te parau hanahana i ärataì ia na i te faaoraraa Ieremia
pene 38 ìrava 10. I roto i te faaroo Mäòhi mau, no roto mai teie faarooraa i te
mau Päpaì i hurihia na roto i te reo Mäòhi e te paari o te feia i mua ra, ma te
haapäpü e ua riro noa te reo e te iho tumu èi tumu èi mauhaa no te tiàmäraa i
te pae värua e i te pae pöritita.
3. Te
tiàturiraa ia Ietu e to tätou mau tupuna no te faaroo.
Te hororaa ma te tämau maite, ma te tiàtonu i to tätou mata
i nià ia Ietu, te tumu e te faaotiraa o te faaroo ia au i te Hepera pene 12
ìrava 2, o te äuraroraa ia e piti faufaa âià. Te ìte nei te nünaa Mäòhi i roto
i te hohoà o te Metia i te hoê hohoà no te haapaò-maitaì-raa e tae roa atu i te
Tätauro, âreà to rätou iho mau tupuna ra, te vai ra ia te puai, te itoito, e te
piiraa ia faaora faahou i te peu tumu o te èvaneria. No reira, ua riro teie
hororaa no te faaroo èi vahi no te faaâpïraa i te taère.
4. Te faufaa o te täiva-òre-raa e te faataa-ê-raa e tïtauhia
" I haere mai nei au e hopoi i te parau ", te
faaäraraa ia a Ietu i te faaìteraa a Ruta èv. Pene 12 ìrava 51. I roto i te
tupuraa o te Mäòhi Nui, ua faaìte mai te äraraa o te iho taata i ärataìhia e ta
tätou Ètärëtia Porotetani Mäòhi no te täuiraa iòa, i te mau taa-ê-raa i roto pü i te feia e färii
i teie ôrama no nià i te hoê taata tumu no Mäòhi Nui e te feia e faaea noa ra i
roto i te mau fare âihuàraau. Te haapäpü ra teie àmahamaharaa, è ère roa atu i
te hoê manuia-òre-raa, i te huru ètaèta ra o te hoê faaroo o te òre e ôfati i
te parau-tià i nià i te hiroà tumu Mäòhi mau.
Te faaroo ora o te Mäòhi i Mäòhi Nui.
Te faataa ra teie mau ìrava e maha i te hoê manaò o te tuàti
maite i te huru räveraa a to tätou mau tupuna Mäòhi i mua ra : te
tiaì-itoito-raa, te faaroo-maitaì-raa, te tamau-noa-raa ma te itoito, e te
färiiraa i te faufaa no te haapaò-maitaì-raa. I roto i te reira, te àtuàtu nei
to rätou faaroo i te tupuraa i te rahi e tae roa mai ia tätou nei i parauhia ai
o Mäòhi Nui, te èà o te hoê taata pöritita tiàmä tei niuhia i nià i to'na hiroà
tumu e ta na mau faufaa tumu no te fenua te türamahia e te Èvaneria.
Pehepehe.
Te vaa o te faaroo i nià i
te mau àre o te tiàmäraa.
I raro aè i te hutiraa aho
o te hoê mataì rorofaì,
E tüpaì puai to ù mäfatu i
nià i te märamarama o te poìpoì.
E tupu mai te tiàturiraa,
Te hoê huero mämü noa i
roto i te rupehu, i roto i te àre miti tuatau.
Ua toro atu vau i to ù rima
i te hoa ìte-òre-hia.
A tiàturi, te hoê taura tei
firihia i roto pü i to ù mau manimani rima tei rürütaina.
E amo ò ia ia ù na roto i
te mau âpoo e te mau tüpuaì mouà,
Ma te ämohia e te puai o te
hoê himene ruàu e te täui òre.
E heru hohonu te haapaò
maitaì i to na tutau i roto i to ù mau tämataraa,
Te hoê tutau moà tei
haamauhia i roto i te mau taime no te feàaraa.
I mua i te mataì puai, te
huti nei au i to na aho,
E ua riro vau èi tumu no to
ù iho tiàturiraa.
Ia tae mai te mahana i raro
aè i te marumaru o te mau vero, e huti mai au mai roto mai i teie na tumu e
toru i te auahi ura : Te tiàturiraa, e fä mai te ìriatai no te faateitei i te
ìriatai, te tiàturiraa ia haere i te tahi pae mai i te pô ma te rohirohi òre, ma
te hinaaro mau ia vai haapaò noa i ta ù tïtauraa. E no reira, e haere au na nià
i te èà fifi, ma te täpeà i te fafauraa no te raì mai, e mea âpï noa ä.
Teraì òr. Faatura.
